« Tussen stad, adel en de staat: Filips van Kleef (1456-1528), staatsman en bibliofiel »

Internationaal Colloquium in het kader van PAI V/10
(Programme Pôle d'Attraction Interuniversitaire ? Politique scientifique fédérale : La société urbaine dans les anciens Pays-Bas. Bas moyen âge-XVIe siècle)
http://www.ulb.ac.be/philo/urbs

Plaats : Lippenszaal, Koninklijke Bibliotheek van België, Brussel
Datum : Vrijdag 22 april 2005  
Congrestalen : Frans - Engels

• Organisatoren / Contactpersonen
• Voorstelling
• Programma
• Inschrijving (vóór 1 april 2005)

Organisatoren / Contactpersonen:

• Drs. Jelle Haemers
  Universiteit Gent, Departement Middeleeuwse geschiedenis - Blandijnberg 2, B-9000 Gent (België)
  Tel.: 00.32.9.264.40.40 - Fax: 00.32.9.264.41.82 - jelle.haemers@ugent.be
• Dr. Bernard Bousmanne
  Koninklijke Bibliotheek van België, Handschriftenkabinet - Keizerslaan 4, B-1000 Brussel (België)
  Tel.: 00.32.2.519.57.93 - Fax: 00.32.2.519.57.95 -bernard.bousmanne @kbr.be
• Dra. Céline Van Hoorebeeck
  Koninklijke Bibliotheek van België, Handschriftenkabinet - Keizerslaan 4, B-1000 Brussel (België)
  Tel.: 00.32.2.519.57.90 - Fax: 00.32.2.519.57.95 - celine.vanhoorebeeck @kbr.be
• Dr. Hanno Wijsman
  Universiteit Leiden, Faculteit der Letteren, Postbus 9515, NL-2300 RA Leiden (Nederland)
  (Tot 1 januari 2005: 26, chaussée Jules César, F-95600 Eaubonne, Frankrijk)
  Tel.: 00.31.71.527.27.08 - h.w.wijsman@let.leidenuniv.nl

Voorstelling

Filips van Kleef (1456-1528) was een bijzonder persoon in meer dan één betekenis. Als zoon van Adolf, heer van Kleef en Ravenstein, en van Beatrijs van Portugal, kleindochter van de Portugese koning, leidde Filips zoals zovelen uit de adel van het Herfsttij der Middeleeuwen een vorstelijke levensstaat. Tijdens de ernstige politieke crisis die volgde op de dood van Karel de Stoute in 1477, bleef hij trouw aan de Bourgondische dynastie. Ook na de dramatische val van hertogin Maria van Bourgondië in 1482 handhaafde hij deze trouw.
Nadat hij aanvankelijk Maximiliaan van Oostenrijk in zijn strijd tegen de steden van het graafschap Vlaanderen tot 1488 had ondersteund, verdedigde hij na de schending van de verschillende eden die de Rooms Koning tegenover de steden had gezworen, het stedelijk particularisme tegen de Boergondische autocratie. Na zijn nederlaag bij Sluis in 1492 keerde hij zich tot het hof van de Franse koning Karel VIII. Hij doorkruist geheel Europa, bestuurt Genua en keert uiteindelijk terug naar de Nederlanden om in dienst te treden van Karel V. Op 28 januari 1528 sterft hij « in het harnas, zoals het een echte ridder betaamt » om de woorden van Arie De Fouw in zijn boek over Filips van Kleef uit 1937 te hernemen.

Het colloquium Tussen stad, adel en de staat: Filips van Kleef (1456-1528), staatsman en bibliofiel, wil niet Filips' biografie door Arie De Fouw herschrijven in het licht van de resultaten van het recente onderzoek. De complexe persoonlijkheid van Filips van Kleef dient hier ter verduidelijking van de op elkaar stotende relaties tussen stad, adel en staat in de samenleving in overgang die de Nederlanden op de drempel van de Moderne Tijd vormen. Enerzijds was Filips een ambitieuze ridder in dienst van zijn vorst, die zich bewoog in de luxueuze wereld van het Hof; door zijn handelingen blijkt hij een perfect instrument van de politiek van de centralistische Habsburgse staat. Anderzijds hield hij verblijf in Brugge, Gent, Brussel, Rijssel en Sluis waar hij beschikte over een aanzienlijk bezit en hielp hij die steden om tussen 1488 en 1492 een politieke liga te vormen tegen de centralistische vorst. Het colloquium wil op die manier een antwoord geven op de grote vraag naar de belangen van een edelman gedurende die periode: in welke maat geeft deze de voorkeur aan zijn betrekking tot de vorst en de andere edelen of wil hij eerder zijn eigen belangen binnen de steden veilig stellen?

In dit colloquium zullen kunsthistorici, boekhistorici en specialisten van sociale, politieke en militaire geschiedenis trachten op basis van grotendeels onuitgegeven bronmateriaal de positie van deze uitzonderlijke figuur binnen de driehoek « staat, adel, stad » belichten. Deze interdisciplinaire benadering stelt ons in staat de keuzen van een individu in een aristocratische « habitus » verbonden met het netwerk van de vorst én met de stedelijke samenleving te reconstrueren en zijn belangen te ontsluieren. Bijzondere aandacht daarbij zal uitgaan naar de rol die Filips van Kleef op cultureel, politiek, sociaal en militair gebied speelde in de conflicten tussen stad en staat in deze scharnierperiode tussen feodale samenleving en een soort absolutisme. Het militaire aspect is goed gedocumenteerd: Filips schreef zelf een werk De kunst van het oorlogvoeren ter zee. Zelf auteur is hij ook verzamelaar: het colloquium zal eveneens het accent leggen op de analyse van de inhoud van zijn bibliotheek, mede in vergelijking met de boekenverzamelingen van andere edelen en bepaalde beambten.

Het colloquium wordt gehouden in de Koninklijke Bibliotheek van België in het kader van de Inter-Universitaire Attractie-Pool (PAI) « De stedelijke samenleving in de Nederlanden ». Dit onderzoeksproject, gefinancierd door de Belgische overheid, brengt historici en kunsthistorici van verschillende Belgische universiteiten (Universiteit van Gent, Universiteit van Antwerpen en de Université Libre de Bruxelles) alsmede de Universiteit van Leiden samen met als doel de studie en confrontatie van diverse aspecten van de middeleeuwse en moderne stedelijke geschiedenis. De persoonlijkheid van Filips van Kleef is ongetwijfeld bijzonder leerrijk. De acta van dit colloquium zullen verschijnen in de reeks Burgundica, verschijnend bij Brepols onder leiding van Jean-Marie Cauchies.

Programma

9.30 uur	Onthaal
9.45 uur	Welkomstwoord door de hoofdconservator van de Koninklijke Bibliotheek van België
10.00 uur	Ochtendsessie : Filips van Kleef, politicus tussen stad, adel en staat Chairman :  Marc Boone (Universiteit Gent)
10.10 uur	Introduction : Philippe de Clèves et son temps Jean-Marie Cauchies (Académie royale de Belgique)
10.40 uur	Entre la ville et l'Etat : Philippe de Clèves et Guillaume d'Orange, deux nobles au coeur de temps troublés. Jelle Haemers (Universiteit Gent) & Louis Sicking (Universiteit Leiden)
11.10 uur	Pauze
11.30 uur	Philip of Cleves, author of "L'instruction de toutes manières de guerroyer" Louis Sicking (Universiteit Leiden)
12.00 uur	La vie matérielle et artistique de Philippe de Clèves dans les villes des Pays-Bas Élyne Olivier
12.30 uur	Lunch
14.00 uur	Middagsessie: cultuur : noblesse oblige ? Chairman : Bernard Bousmanne (Koninklijke Bibliotheek van België)
14.10 uur	Philippe de Clèves, un vrai bibliophile ? Anne Korteweg (Koninklijke Bibliotheek Den Haag)
14.40 uur	Politique et bibliophilie pendant la révolte des villes flamandes des années 1482-92 : relations entre les bibliothèques de Philippe de Clèves, Louis de Gruuthuse et la Librairie de Bourgogne Hanno Wijsman (Universiteit Leiden)
15.10 uur	Pauze
15.30 uur	The winnow and the sifted past. From the emblem to the library and back again Karen De Coene (Illuminare. Studiecentrum voor Miniatuurkunst ? K.U. Leuven )
16.00 uur	Les bibliothèques des fonctionnaires bourguignons Céline Van Hoorebeeck (Koninklijke Bibliotheek van België)
16.30 uur	Conclusies en discussie: Filips van Kleef, politicus tussen stad, adel en staat? Wim Blockmans (Netherlands Institute of Advanced Study in the Humanities and Social Sciences)
17.30 uur	Tentoonstelling van handschriften uit het bezit van Filips van Kleef en andere leden van de Bourgondische adel.

Inschrijving voor het colloquium (vóór 1 april 2005)