|
550 jaar geleden, op 2 december 1451,
werd het Statuyt vanden meerers van de Stadt Brussel uitgevaardigd.
Met deze verordening werden oude gebruiken over stedelijke en landelijke
erfdienstbaarheden in wetten gegoten. Diverse artikelen omschrijven de taak en de
opdrachten van de meerers, d.i. de landmeters uit die tijd.
Reeds in 1976 organiseerde de Unie der
Landmeters-Experten van Brussel een tentoonstelling met als titel: De landt-meeters in
onze provinciën van de 16de tot de 18de eeuw.
Deze keer hebben de organisatoren zich tot doel
gesteld te tonen hoe het beroep van landmeter zich heeft ontwikkeld van de Romeinse periode
tot de 16de eeuw.
De Etruskische auguren hadden veel respect
voor het eigendomsrecht en voerden het principe van het afpalen van goede-ren in.
Bij het stichten van hun steden hanteerden zij een geometrisch model.
De Romeinen
ontwikkelden deze principes en op hun veroveringstochten pasten de legioenen ze toe
in het hele Romeinse Rijk. De van nature militaire kampen werden vervangen door
nieuwe steden die op basis van dezelfde principes tot stand kwamen. Deze steden
waren met elkaar verbonden door een netwerk van wegen over land: de bekende
Romeinse heerbanen, waarvan de agrimensores het tracé bepaalden.
De Romeinen waren ook grote liefhebbers van baden,
en soms was het nodig het water over een afstand van tientallen kilometer te vervoeren.
Om de kunstwerken daarvoor aan te leggen moesten oplossingen worden gevonden voor problemen
inzake het tracé, het nivelleren en soms zelfs inzake het boren van tunnels. Hierin waren de
agrimensores uiterst bedreven.
Het veroverde grondgebied werd verdeeld
onder de veteranen, de kolonisten, de Staat en de autochtonen volgens een model van
ongeveer 710 x 710 m of een oppervlakte van ongeveer 50 ha, die vervolgens op haar
beurt werd ingedeeld. Zo werd het landschap als het ware in vakken verdeeld over
honderdduizenden hectare: men noemde dit 'centuriatio'. Deze techniek werd toegepast
bij elke uitbreiding van het Romeinse Rijk. In Orange ontdekte men de 'forma' die voor
het opmaken van het kadaster werd gebruikt: het gaat om platen van marmer met een
oppervlakte van 7,56 m op 5,90 m. Dankzij het nemen van luchtfoto's van Tunesië
ontdekte men het bestaan van bijna anderhalf miljoen hectare die volgens het
principe van de centuriatio waren ingedeeld!
De agrimensores hebben ons talrijke
geschriften nagelaten, zoals het Corpus agrimensores romanorum, waarin ze de
rechtsregels en de technieken beschreven die zij moesten naleven.
De hoofdstukken 'De overdracht van kennis'
en 'Landmeters-boeken en -instrumenten' maken duidelijk dat de landmeters heel bedreven
waren. In dit opzicht is dit een uitzonderlijke tentoonstelling: bijna 135 werken,
documenten en instrumenten waarvan sommige voor het eerst in België aan het publiek
worden getoond. Enkele auteurs: Boëtius, Beda Venerabilis, Gerbert van Aurillac,
Fibonacci, Levi Ben Gerson, Euclides, Vitruvius, Dürer, Digges, Oronce Fine,
Regiomontanus, Sebastian Münster enzovoort. Naast astrolabia zullen reconstructies
van Romeinse instrumenten uit musea in Dortmund en Münster te zien zijn, alsook de
belangrijkste landmeterswerktuigen uit de musea van Oxford en het Jubelpark in Brussel.
Het prachtige 'Traktaat over het afpalen',
dat tijdens de 14de eeuw rijkelijk werd geïllustreerd door Bertrand Boysset, wordt hier
gedeeltelijk gereproduceerd op foto's van afbeeldingen in het handschrift dat wordt
bewaard in de Bibliothèque Inguimbertine in Carpentras. Voor de affiche van de
tentoonstelling en het omslag van de catalogus vonden de organisatoren inspiratie in
dit handschrift.
In onze gewesten speelden de landmeters
tijdens de hele middeleeuwen een rol bij het ontginnen en totstandkomen van de polders.
De verordening van 1451 bekrachtigde de grote kennis van de landmeters in die tijd.
Ze maten percelen en bakenden ze af, en er werd op hen een beroep gedaan bij geschillen
over het afgrenzen en afpalen van grond en inzake erfdienstbaarheden.
Een colloquium waaraan Belgische
onderzoekers en specialisten uit Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Spanje
deelnemen, zal plaatsvinden op 30 november en 1 december te Brussel, in het Huis van
de Landmeters en in de Koninklijke Bibliotheek.
© Ms 327 - Bibliothèque Inguimbertine - Carpentras
|
|