Tentoonstelling

Van de Romeinse tot de 16de-eeuwse landmeters


Nassaukapel

van 22 november tot 21 december 2001
van maandag tot zaterdag van 12 tot 16.50 uur
Vrije toegang

 

 

beeldvergroting 550 jaar geleden, op 2 december 1451, werd het Statuyt vanden meerers van de Stadt Brussel uitgevaardigd.
Met deze verordening werden oude gebruiken over stedelijke en landelijke erfdienstbaarheden in wetten gegoten. Diverse artikelen omschrijven de taak en de opdrachten van de meerers, d.i. de landmeters uit die tijd.

Reeds in 1976 organiseerde de Unie der Landmeters-Experten van Brussel een tentoonstelling met als titel: De landt-meeters in onze provinciën van de 16de tot de 18de eeuw. Deze keer hebben de organisatoren zich tot doel gesteld te tonen hoe het beroep van landmeter zich heeft ontwikkeld van de Romeinse periode tot de 16de eeuw.

beeldvergroting De Etruskische auguren hadden veel respect voor het eigendomsrecht en voerden het principe van het afpalen van goede-ren in. Bij het stichten van hun steden hanteerden zij een geometrisch model.
De Romeinen ontwikkelden deze principes en op hun veroveringstochten pasten de legioenen ze toe in het hele Romeinse Rijk. De van nature militaire kampen werden vervangen door nieuwe steden die op basis van dezelfde principes tot stand kwamen. Deze steden waren met elkaar verbonden door een netwerk van wegen over land: de bekende Romeinse heerbanen, waarvan de agrimensores het tracé bepaalden.

De Romeinen waren ook grote liefhebbers van baden, en soms was het nodig het water over een afstand van tientallen kilometer te vervoeren. Om de kunstwerken daarvoor aan te leggen moesten oplossingen worden gevonden voor problemen inzake het tracé, het nivelleren en soms zelfs inzake het boren van tunnels. Hierin waren de agrimensores uiterst bedreven.

Het veroverde grondgebied werd verdeeld onder de veteranen, de kolonisten, de Staat en de autochtonen volgens een model van ongeveer 710 x 710 m of een oppervlakte van ongeveer 50 ha, die vervolgens op haar beurt werd ingedeeld. Zo werd het landschap als het ware in vakken verdeeld over honderdduizenden hectare: men noemde dit 'centuriatio'. Deze techniek werd toegepast bij elke uitbreiding van het Romeinse Rijk. In Orange ontdekte men de 'forma' die voor het opmaken van het kadaster werd gebruikt: het gaat om platen van marmer met een oppervlakte van 7,56 m op 5,90 m. Dankzij het nemen van luchtfoto's van Tunesië ontdekte men het bestaan van bijna anderhalf miljoen hectare die volgens het principe van de centuriatio waren ingedeeld!

De agrimensores hebben ons talrijke geschriften nagelaten, zoals het Corpus agrimensores romanorum, waarin ze de rechtsregels en de technieken beschreven die zij moesten naleven.

beeldvergroting De hoofdstukken 'De overdracht van kennis' en 'Landmeters-boeken en -instrumenten' maken duidelijk dat de landmeters heel bedreven waren. In dit opzicht is dit een uitzonderlijke tentoonstelling: bijna 135 werken, documenten en instrumenten waarvan sommige voor het eerst in België aan het publiek worden getoond. Enkele auteurs: Boëtius, Beda Venerabilis, Gerbert van Aurillac, Fibonacci, Levi Ben Gerson, Euclides, Vitruvius, Dürer, Digges, Oronce Fine, Regiomontanus, Sebastian Münster enzovoort. Naast astrolabia zullen reconstructies van Romeinse instrumenten uit musea in Dortmund en Münster te zien zijn, alsook de belangrijkste landmeterswerktuigen uit de musea van Oxford en het Jubelpark in Brussel.

Het prachtige 'Traktaat over het afpalen', dat tijdens de 14de eeuw rijkelijk werd geïllustreerd door Bertrand Boysset, wordt hier gedeeltelijk gereproduceerd op foto's van afbeeldingen in het handschrift dat wordt bewaard in de Bibliothèque Inguimbertine in Carpentras. Voor de affiche van de tentoonstelling en het omslag van de catalogus vonden de organisatoren inspiratie in dit handschrift.

In onze gewesten speelden de landmeters tijdens de hele middeleeuwen een rol bij het ontginnen en totstandkomen van de polders. De verordening van 1451 bekrachtigde de grote kennis van de landmeters in die tijd. Ze maten percelen en bakenden ze af, en er werd op hen een beroep gedaan bij geschillen over het afgrenzen en afpalen van grond en inzake erfdienstbaarheden.

Een colloquium waaraan Belgische onderzoekers en specialisten uit Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Spanje deelnemen, zal plaatsvinden op 30 november en 1 december te Brussel, in het Huis van de Landmeters en in de Koninklijke Bibliotheek.

© Ms 327 - Bibliothèque Inguimbertine - Carpentras

 

Inlichtingen:
UGEB, Noordstraat 76, 1000 Brussel
tél: 02/217.39.72
E-mail: ugeb-uleb@tiscalinet.be
Site Web: http://www.geometres.net/ugeb

Koninklijke Bibliotheek
Educatieve dienst (02/519.53.55)