kbr logo Tentoonstelling

Schilderkunst en geldwezen te Siena (13de-16de eeuw)

Nassaukapel: van 16 juli t.e.m. 13 september 2003

vrije toegang van 12 tot 16.50 uur


gesloten op zondag, 21 juli, 15 en 16 augustus en van 25 t.e.m. 30 augustus
 

Deze tentoonstelling legt de nadruk op het samenkomen van drie ogenschijnlijk verschillende elementen - kunst, geschiedenis en economisch denken - in de synergie van het leven in de stad. Heel symbolisch viel de eerste editie van deze tentoonstelling in het Quirinaal samen met de invoering van de euro. De beschilderde tabletten en verluchte handschriften werden samengebracht bij wijze van eerbetoon aan de macht van het volk of het bestuur van de burgers, niet langer dat van de Kerk of de edelen. Zo werd de weg gebaand voor de moderne democratieën. De biccherne, beschilderde omslagen van de registers van de Staat of van administratieve balansen, bieden een boeiende kijk op het dagelijks leven in een Italiaanse stadstaat en een zich ontwikkelende republiek bij het ontstaan van het moderne economische denken. Deze opmerkelijke kunstwerken ontlenen hun naam aan het overheidsbestuur dat aanvankelijk de opdracht gaf om ze te vervaardigen.

In 1257 nam de Biccherna, de belangrijkste financiële dienst van het bestuur van Siena, belast met het beheer van alle ontvangsten en uitgaven van de gemeente, de gewoonte aan om bij de beste kunstenaars van de gemeenschap beschilderde tabletten te bestellen, die vervolgens werden gebruikt als omslagen van zijn halfjaarlijkse collectie van publieke registers. Kort daarna volgde de Gabella, de dienst die alle douanerechten en andere belastingen op gebruiksgoederen en zakelijke transacties beheerde, het voorbeeld van de Biccherna. In dezelfde periode namen ook andere instellingen en onafhankelijke organisaties van de stadstaat deze gewoonte over: de Opera della Metropolitana (de dienst Werken van de kathedraal), het ziekenhuis Santa Maria della Scala en tot slot ook de universiteit. Vandaag bezit het Staatsarchief van Siena meer dan 100 van deze unieke kunstwerken.

De stijl en de onderwerpen van de biccherne volgden en illustreerden de expansie van Siena. De oudste nog bestaande biccherna (1258, tweede jaarhelft) toont het portret van de thesaurier Ugo, een monnik uit de nabijgelegen en machtige abdij van San Galgano, die de rekeningenboeken op zijn bureau bestudeert. Gewoonlijk werd de functie van thesaurier (of hoofdambtenaar van de Biccherna) waargenomen door een monnik, waarschijnlijk omdat zijn integriteit boven alle verdenking verheven was in een tijd waarin voortdurend nieuwe bondgenootschappen werden gesloten. Hij deelde zijn functie met vier edelen of provveditori. Als inspecteurs hadden zij niet alleen de opdracht toezicht te houden op de financiële aangelegenheden van de stad, maar ook voor bijkomende middelen te zorgen indien dat nodig bleek. Merkwaardig genoeg was het mandaat van die monniken traditioneel beperkt tot een periode van zes maanden.
Blazoenen en wapenschilden werden al snel een tweede element waarmee de omslagen werden versierd. Op latere panelen zien we de thesaurier, zijn boeken, zakken vol geldstukken en ook geldkisten of koffers. Vanaf 1340 vormen afbeeldingen van de thesaurier met een belastingplichtige het bewijs van het concept van een moderne bank. Naargelang de stadstaat zich bewust werd van zijn eigen macht, werden ook de thema's waarmee de omslagen werden verfraaid verscheidener: allegorieën op het religieuze en politieke leven in Siena en zelfs verwijzingen naar specifieke historische gebeurtenissen. In 1440 tekende een anonieme kunstenaar het portret van een metser die de vestingmuren van een fort bouwt. Op een biccherna uit 1467 zien we hoe de Maagd Maria de stad beschermt tijdens een aardbeving, terwijl de burgers een veilig onderkomen zoeken in tenten buiten de stadsmuren.

Vanaf de 16de eeuw beperkten kunstenaars zich niet meer tot de omslagen van registers, maar begonnen ze ook muren te verfraaien met kleine fresco's. In 1555 werd Siena geannexeerd door de groothertog Cosimo de Medici. Hoewel er tot in de 18de eeuw nu en dan nog biccherne werden besteld, weerspiegelt het verval van deze kunstvorm het einde van de onafhankelijkheid van Siena.

Gunstig gelegen in de Toscaanse heuvels was Siena voorbestemd om een van de toonaangevende handels-, financiële en artistieke centra van het middeleeuwse Europa te worden. Aan weerskanten van de via francigena, de hoofdweg tussen Frankrijk en het Rome van de pausen, omringd door rijke en vruchtbare akkers, werd Siena een van de eerste en machtigste onafhankelijke steden van de 13de tot de 15de eeuw. Zijn bankiers en handelaars behoorden tot de belangrijkste ter wereld. In die tijd had Siena een seculier bestuur dat het concept van 'burgerlijk leven' actief promootte. De bescherming van de kunsten maakte deel uit van een goed bestuur. Dit tijdvak werd de gouden eeuw van de Siënese schilderkunst.


Inlichtingen :
+32 (0)2/519.55.51
http://www.biccherne.it