Home
Catalogus van de herkomsten van de incunabelen
die in de Koninklijke Bibliotheek van België
worden bewaard

 

2.

Onder het grote aantal bestaande catalogi hebben we er zes uitgekozen:
- M.-L. POLAIN, Catalogue des livres imprimés au quinzième siècle des bibliothèques de Belgique, 4 dln. & suppl., Brussel, 1932 & 1978 [=Polain].
- Catalogue of books printed in the XVth century now in the British Museum. A lithographical reprint, Londen, 12 dln., 1963-1984 [= BMC].
- Fr. R. GOFF, Incunabula in American libraries : a third census of fifteenth-century books recorded in North American collections, New York, 1964 (Supplement, New York, 1972) [= Goff].
- Gesamtkatalog der Wiegendrucke, Leipzig - New York - Stuttgart, 10 dln. verschenen, 1925- [= GW].
- The Illustrated Incunabula Short-Title Catalogue [= ISTC], on line databank die ook op geïllustreerde cd-rom kan worden geraadpleegd, gebaseerd op de databank: The Illustrated Incunabula Short-Title Catalogue on CD-Rom. Reading : Primary Source Media in association with the British Library, 1997-.
- G. VAN THIENEN, Incunabula in Dutch librairies, 2 dln., Nieuwkoop, 1983 [= IDL].
- G. VAN THIENEN & J. GOLDFINCH, Incunabula printed in the Low Countries, Nieuwkoop, 1999 [=ILC]

3. Cf. n.2
4.

Bibliothèque Nationale, Catalogue des incunables, 2 dln., Parijs, 1981-1996 [= CIBN] ; Bayerische Staatsbibliothek Inkunabelkatalog, 4 dln. verschenen, Wiesbaden, 1988- [= BSB-Ink].

5.

H. DUBOIS D'ENGHIEN, 'Lavage et restauration de livres anciens', in Le Livre et l'Estampe. Revue de la Société des Bibliophiles et Iconophiles de Belgique, dl. 4, 1955, p. 18-21, dl. 5, 1956, p. 27-31, dl. 6, 1956, p. 15-20, dl. 7, 1956, p. 11-17, dl. 8, 1956, p. 7-14.- Uit een handgeschreven nota van de bibliofiel Charles Van Hulthem (1764-1832) in een incunabel blijkt dat hij dit wassen belangrijk vond: 'Exemplar pristino nitori restitutum' ('Het exemplaar werd in zijn vroegere luister hersteld') [Figuur 7]. De beschrijving van Auguste Voisin (1800-1843) over het gedrag van Van Hulthem in verband hiermee laat aan duidelijkheid weinig te wensen over [vertaald uit het Frans]: 'De heer Van Hulthem hield niet alleen van boeken wegens hun inhoud, maar zeker evenveel om hun uiterlijk: de meeste boeken die hij bezat zijn dan ook uitgelezen exemplaren die perfect gebonden zijn en zich in uitstekende staat van bewaring bevinden. Het is bekend dat hij, daarbij geholpen door zijn trouwe en intelligente bediende Joseph, die 28 jaar voor hem heeft gewerkt, tot aan zijn dood, zelf 20.000 tot 22.000 boekdelen heeft gewassen die nu opnieuw twee tot drie eeuwen lang kunnen worden bewaard (sic!).' ('Notice sur Charles Van Hulthem', in Bibliotheca Hulthemania ou Catalogue méthodique de la riche et précieuse collection de livres et de manuscrits délaissés par M. Ch. Van Hulthem,... , dl. 1, Gent, 1836, p. LIX-LX).

6.

Uit de handschriftelijke aantekeningen, met alle mogelijke voorbehoud betreffende hun datering, blijkt dat heel wat randvermeldingen uit de 17de eeuw dateren, een periode waarin talrijke kloosters hun boeken hebben geïnventariseerd. Tot staving verwijzen we naar het grote aantal catalogi uit die tijd die werden bewaard.

8.

Van de 1.000 geïnventariseerde incunabelen zijn er 41 afkomstig uit het Heilige Drievuldigheidsklooster in Leuven en waren 113 incunabelen eigendom van franciscaner kloosters.

9.

Er werden inventarissen gemaakt tijdens de 16de en de 17de eeuw. In 1791, naar aanleiding van de laatste inventarisatie van hun verzameling, brachten de broeders gedrukte ex-librissen aan met de vermelding 'Bibliothecae FF. Min. Recollect. Lovan. ad SS. Trinit. Renov. et Auctae 1791'. Voelden ze dat de dreiging van de Revolutie steeds concreter werd?

10.

G. MEYER-NOIREL, L'ex-libris. Histoire, Art, Techniques, Parijs, 1989, p. 26-33.

11.

Om zich hiervan te vergewissen volstaat het de 6 delen van de Bibliotheca Hulthemania te raadplegen die werd samengesteld door Auguste Voisin (Bibliotheca Hulthemania... , 6 dln., Gent, 1836-1837).

12.

Bijv.: momenteel zijn 5 gecatalogiseerde incunabelen afkomstig uit de bibliotheek van de kardinaal Loménie de Brienne (1727-1794) en één andere uit de bibliotheek van de gravin d'Yve (1738-1814).

13.

Cl. LEMAIRE, M. DEBAE, 'Historische schets', in Koninklijke Bibliotheek. Liber Memorialis 1559-1969, Brussel, 1969, p. 3-82; G. COLIN, 'De Afdeling Kostbare Werken', in ibid., p. 213-229.

14.

Over deze personages, zie : H. DUBOIS D'ENGHIEN, La reliure en Belgique au dix-neuvième siècle. Essai historique suivi d'un dictionnaire des relieurs, Brussel, 1954, p. 128-129.

15.

Bazel, Michael Wenssler, 1 maart 1491 (INC A 1.241; Polain 311; BMC III 733; Goff A1055; GW 2501; ISTC ia01055000; IDL 414).

16.

R. DEVAUCHELLE, La Reliure. Recherches historiques, techniques et biographiques sur la reliure française, Parijs, 1995, p. 36.

17.

Niettemin bestaan er enkele notoire uitzonderingen sinds de 19de eeuw, zoals de catalogi van C. L. Grotefend (Verzeichnis der Handschriften und Incunabelen der Stadt-Bibliothek zu Hannover, Hannover, 1844) of van L. Ennen (Katalog der Inkunabelen in der Stadt-Bibliothek zu Köln..., Keulen, 1865). Geciteerd in P. NEEDHAM, 'Incunable Catalogues', in The Papers of the Bibliographical Society of America, dl. 87, 1993, p. 94-105.

18.

J. GUSTIN, 'La bibliothèque du Séminaire', in Le Grand Séminaire de Liège 1592-1992, uitg. J.-P. DELVILLE, Luik, 1992, p. 264-266; ID., Catalogue des imprimés du XVIe siècle conservés à la bibliothèque du Séminaire de Liège, Brussel, 1996 (Archives et Bibliothèques de Belgique, Numero Spécial 50); L. HELLINGA, 'La constitution des collections d'imprimés en Europe du Nord au XVe siècle', in Le livre voyageur. Constitution et dissémination des collections livresques dans l'Europe moderne (1450-1830). Handelingen van het internationaal colloquium georganiseerd door de ENSSIB en het CERL in de stadsbibliotheek van Lyon en in de ENSSIB op 23 en 24 mei 1997, Parijs, 2000, p. 37-51; P. NEEDHAM, op.cit., p. 105.
page précédente