Inc. C 94 LP Plaat
|
|
Ulm, L. Holle, 1482.
Inc. C 94 LP Plaat |
De Cosmographia van Klaudios Ptolemaios (ca 100-ca 170) bestaat uit acht boeken, waarvan I en II een handboek vormen dat de algemene principes geeft voor het opmaken van kaarten van de bekende wereld. Ptolemaios geeft uitleg over twee soorten projekties, waarvan hij de tweede gebruikt heeft voor zijn wereldkaart. In dit deel van zijn werk levert hij kritiek op het kartografische werk van Marinos van Tyros (2e eeuw). In de Boeken II tot VII geeft Ptolemaios de lengte- en breedteligging, in graden, van 8000 plaatsen, gerangschikt per werelddeel en streek. Dit deel van het werk bevat een lijst van 300 "voortreffelijke steden" met hun ko”rdinaten, de duur van de voor elk ervan langste dag en hun afstand in uren tot de meridiaan van Alexandrië.
De in de Cosmographia opgenomen wereldkaart van Ptolemaios gaat van 0° tot 180° ten Oosten van zijn nulmeridiaan, dit is van de Gelukzalige Eilanden tot het Oosten van Azië. In de breedte strekt de kaart zich ongeveer uit van de Steenbokskeerkring tot de Noordpoolcirkel, dus van 16°25' ZB tot 63° NB. Een der kenmerken van Ptolemaios' wereldkaart is de sterk overdreven lengte van de Middellandse Zee : hij schatte deze op 62°, terwijl de juiste waarde 42° bedraagt. Zijn vergissing vindt waarschijnlijk haar oorsprong in een foutief geschat uurverschil, opgemeten ter gelegenheid van de maansverduistering van 20 september 331 v.C., tussen de stad Arbela, het huidige Erbil, en Carthago : een vergissing bij de waarneming in deze stad bracht het verschil tussen de twee observaties van de verduistering op drie uren in plaats van twee.
Ptolemaios heeft ook de uitgestrektheid van Azië overdreven, door de Oostkust van het werelddeel 50° ten Oosten van zijn werkelijke ligging te plaatsen. Onder de overige fouten op de wereldkaart mogen vermeld worden de overdreven omvang van Ceylon, het niet weergeven van Indië als een schiereiland, en de voorstelling van de Indische Oceaan als een binnenzee. Een andere onnauwkeurigheid heeft een belangrijke invloed gehad op de beslissing van Columbus om over de Atlantische Oceaan naar Cathay te varen : Ptolemaios stelde de breedte van Eurazië, tussen Kaap Sint-Vincent en de Chinese kust, op 177°, terwijl zij in werkelijkheid slechts 131° bedraagt. Deze fout heeft zeker bijgedragen tot de overtuiging van Columbus dat hij in een betrekkelijk korte tijd de Atlantische Oceaan kon oversteken.
De hier tentoongestelde uitgave van de Cosmographia verscheen in 1482 te Ulm. Zij werd gepubliceerd door Nicolaus Germanus, een kartograaf en verluchter die vanaf 1465 te Florentië werkzaam was. Hij kopieerde verschillende handschriften van het werk en de kaarten, en gebruikte één ervan voor zijn uitgave, waarvan de druk verzorgd werd door Leinhart Holle. Een tweede editie verscheen in 1486, eveneens te Ulm, en bevat dezelfde 32 kaarten als de eerste. Deze kaarten waren gegraveerd op hout, niet op koperplaten.
Een belangrijk kenmerk van de uitgave van Ulm is het voorkomen van moderne kaarten, waardoor de kartografische traditie van Ptolemaios bijgewerkt werd. Net als in vroegere uitgaven, zoals de Romeinse van 1478 of deze van Berlinghieri uit 1462, zijn de kaarten in de Ulmse uitgave van 1482 getekend volgens een nieuwe projektie met gebogen meridianen en breedtecirkels. Vergeleken met de heruitgave van Berlinghieri (Florentië, ca 1480) bevat zij dus vijf nieuwe kaarten, waaronder een van Noord-Europa, waarop ook Groenland voorkomt. Skandinavische aardrijkskundigen hebben hierin een bewijs gezien voor de kennis van de Nieuwe Wereld voor haar ontdekking door Columbus. Eveneens vermeldenswaard is dat de wereldkaart in de uitgave van Ulm de naam van de graveur draagt : Johann Schnitzler uit Armszheim. De oorspronkelijke Griekse tekst van de Cosmographia werd voor het eerst uitgegeven door Erasmus, te Bazel in 1533. De kaarten die bij het werk van Ptolemaios gevoegd waren, zowel in de handschriften als in de uitgaven, waren ontworpen door de Alexandrijnse ingenieur en mechanicus Agathodaimon (5e eeuw).
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR