Onbepaalde schaal, 27 x 36,8 cm ; in Giovanni Baptista RAMUSIO, Delle Navigationi et Viaggi, III, Venetia, Giunti, 1565, fol. 446-447.
VH 14.421 C LP
De historicus en geleerde Giovanni Battista Ramusio (1485-1557) liet van 1550 tot 1556 te Venetië de drie delen verschijnen van zijn monumentale verzameling reis- en ontdekkingsverhalen Delle Navigationi et Viaggi. Vier kaarten in het eerste deel en zes in het derde zijn het werk van Jacopo Gastaldi (ca 1500-1556). Deze Venetiaanse kartograaf heeft talrijke werken nagelaten, waaronder een beroemde en veel gekopieerde wereldkaart in ovale projektie (1546), de kaarten in de Ptolemaios-uitgave van 1548, en de verloren gegane muurschilderingen in een zaal van het Dogenpaleis, met afbeeldingen van Afrika, Azië en Noord-Amerika (1548 en 1553).
Het derde deel van Ramusio's werk is gewijd aan Amerika, en bevat verhalen en beschrijvingen van onder meer Petrus Martyr d'Anghiera, Fernandez de Oviedo, Cortes, Ulloa, Verrazzano en, als laatste, Jacques Cartier (1491-1557). Deze kapitein uit Saint-Malo maakte voor rekening van de Franse koning tussen 1534 en 1541 drie ontdekkingsreizen naar Canada. Tijdens zijn tweede reis (1535-1536) voer hij de Sint-Laurens op in de hoop het mythische koninkrijk Seguenay te vinden, dat Irokezen en Hurons beschreven hadden als rijk aan edele metalen. Hij bereikt Stadacone, het latere Quebec, voer verder stroomopwaarts en beëindigde zijn tocht op 3 oktober 1535 te Hochelaga, "près et joignant une montaigne, qui est … l'entour d'icelle, labour‚e et fort fertile, de dessus laquelle on voyt fort loing. Nous nommasmes icelle montaigne, le Mont Royal", het huidige Montreal.
De houtsnede van ons plan werd voor de tweede uitgave van 1565 bijgewerkt: naast enkele verschillen in tekening en lettertype valt op te merken dat de groep vrouwen en kinderen die op de voorgrond de Fransen verwelkomen verkeerdelijk aangeduid is met de letter P ( en niet R zoals in de eerste uitgave). De historici hebben lange tijd getwist over de vraag of Gastaldi zijn plan opgemaakt heeft naar de beschrijving van Cartier of naar een ter plaatse opgenomen, maar sindsdien verloren tekening. Thans wordt de eerste hypothese aanvaard, want het plan neemt alle details van de tekst over: de ronde stad, de houten omwalling in de vorm van een pyramide, de ene toegang, de voor de verdediging van rotsblokken voorziene rondgang, de grote huizen waarin meerdere gezinnen woonden ... Een eerste element dat vragen doet rijzen is de extreme regelmaat van de bouwwerken binnen de omheining, iets dat Cartier zeker zou vermeld hebben, want het is volledig tegengesteld aan wat de Europese steden van zijn tijd vertoonden. Hier heeft Gastaldi zich waarschijnlijk laten beïnvloeden door de urbanistische principes van de Renaissance met hun symmetrie en rechte hoeken, die ook opduiken in het plan van Cuzco. Deze voorstelling wordt trouwens door de archeologie tegengesproken : het Huron-dorp Draper ten Oosten van Toronto vertoont een cirkelvormige kern, waarbinnen zonder de minste orde langwerpige huizen gebouwd zijn. Een tweede probleem vormt het gebruik van goed gezaagde planken voor de omheining: opgravingen hebben bewezen dat hiervoor nauwelijks ontschorste stammen en balken gebruikt werden, wat de door Morison opgeworpen kritiek bevestigt.
Het plan laat aan de overzijde van Monte Real maïsvelden zien, die ook meermaals door Cartier vermeld worden. Uit een afbeelding in de linker benedenhoek blijkt dat de Indianen reeds bij de eerste kontakten slecht behandeld werden: inboorlingen dragen er Fransen op de schouders. Volgens een Spaans kroniekschrijver maakten de mannen van Cartier gedurende meerdere dagen misbruik van deze uiting van vriendelijkheid. Na nog andere brutaliteiten brak een oproer uit dat aan 35 Fransen het leven kostte. Hier zoals elders waren de betrekkingen van bij het begin al slecht.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR