Onbepaalde schaal, 19 x 44 cm ; in Marc LESCARBOT, Histoire de la Nouvelle France, Paris, Millot, 1612.
VB 11.428 A LP
Een toevallige gebeurtenis kan soms leiden tot een volledige ommekeer in iemands leven: na een wegens de korruptie van een rechter verloren proces verliet Marc Lescarbot (ca 1570-1642) de Parijse balie en vertrok naar Canada; in juli 1606 bereikte hij Port-Royal, het huidige Annapolis Royal in Nova Scotia. Hij bleef er slechts dertien maanden, en zijn enige reis aldaar bestond uit een overtocht van de huidige Fundy-baai, maar hij verzamelde voldoende inlichtingen om in 1609 het Franse publiek een Histoire de la Nouvelle France aan te bieden, die veel sukses kende. Het werk werd, telkens met aanvullingen, heruitgegeven in 1611 en 1617 (sommige exemplaren zijn gedateerd van 1612 en 1618) en werd ook in het Duits en het Engels vertaald.
Het werk vangt aan met de verhalen der talrijke Franse expedities en kolonisatiepogingen in Amerika: men vindt er die van Verrazzano, Cartier en Roberval in Canada, Laudonnière in Florida en Villegagnon en Lery in Brazilië. Daarna volgt een interessanter want origineler gedeelte: Lescarbot verhaalt er de expeditie van Samuel Champlain in 1603, naar een verslag dat de ontdekkingsreiziger zelf hem had gedaan; hij brengt ook de geschiedenis van de vestigingen in Acadië, en meer in het bijzonder van die te Port-Royal, waaraan hij zelf had deelgenomen. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de Indianen, hun gewoonten en levenswijze. De auteur beschrijft er de plechtigheden en feesten waarmee de verschillende hoogtepunten van hun leven gepaard gingen, en bespreekt hun godsdienst, geneeskunde en chirurgie. De opmerkingsgave van Lescarbot en de sympathie voor de Indianen waarvan hij blijk geeft verhogen nog de waarde van zijn werk. In de aanvullingen bij de uitgaven van 1611 en 1617 verhaalt hij het vervolg van de geschiedenis van de kolonie, de moeilijkheden waarvoor de bestuurders zich geplaatst zagen, en geeft hij een samenvatting van de nieuwe expedities van Champlain.
De Figure de la Terre-Neuve, waarvan Lescarbot de auteur is ("Marcus Lescarbot nunc primum delineavit"), Jan Swelinck de graveur en Jean Millot de uitgever, bevond zich vanaf de eerste uitgave in het werk. Zij is één der meest nauwkeurige van de tot dan toe gepubliceerde kaarten van het gebied, maar bevat toch duidelijke fouten: de "Rivière de Canada" genoemde Sint-Laurens ligt bijna horizontaal, terwijl hij van het Zuidwesten naar het Noordoosten zou moeten lopen. Nova Scotia vertoont dezelfde afwijking, terwijl Prince Edward Island ontbreekt en de kust van Newfoundland te veel ingesneden is. De nummers verwijzen naar de benamingen, waarvan de meeste overgenomen zijn uit de Voyages van Cartier, en waarvan slechts weinige nu nog gebruikt worden. Zo vindt men in het Westen Hochelaga en de Mont Royal, evenals de stroomversnellingen van Lachine, die hij de "Saut" noemt (nr81). De kaart vermeldt de met een lelie aangegeven Franse vestigingen, de bergstreken en de Indianenstammen, waaronder de Souricquois (Micmacs), waarmee Lescarbot vaak kontakten had, en vertoont in de linker benedenhoek de produkten van de inlandse landbouw: maïs, wijnstok, tabak. De kaart gaat niet verder dan de "Rivière des Iroquois" (de bovenloop van de Sint-Laurens), zodat Lescarbot het gebied der Grote Meren niet moet behandelen; hij was weliswaar goed op de hoogte van de verkenningen van Champlain en wist van het bestaan van het naar de ontdekkingsreiziger genoemde meer (Boek V, Hoofdstuk III), maar vermeldde de andere meren niet, hoewel ze bij geruchte bekend waren. Enkele maanden later publiceerde Champlain zelf een verslag over zijn belangrijke ontdekkingen in zijn Voyages (1613), vergezeld van kaarten die door hun nauwkeurigheid terecht een grote bekendheid kregen.
Lescarbot was een aantrekkelijke persoonlijkheid, maar is tegenwoordig zo goed als vergeten; hij verdient beter, al was het alleen maar als auteur van het Theatre de Neptune. In dit tussenspel, dat in 1606 in de haven van Port-Royal werd opgevoerd, komt de oude zeegod samen met tritons en wilden de terugkeer in Canada van één der bestuurders van de kolonie begroeten met verzen in het Frans en het Souricquois.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR