[Saint-Di‚, 1507]. VB 51963 A LP
In zijn voorwoord verklaart de auteur dat dit werk een dubbel doel heeft :
De kring kartografen en geografen van Saint-Dié, waartoe Martin Waldseemüller behoorde, kreeg ook een reeks zeekaarten in handen waarop de nieuwe aardrijkskundige ontdekkingen aangeduid waren. De inhoud en de kartografische gegevens van deze portulanen werden later door Waldseemüller gebruikt in zijn Ptolemaei Geographia . Hij schreef de Cosmographiae introductio om zijn lezers bekend te maken met de geografische leer van Ptolemaios. Volgens hem moesten zij op de aardrijkskunde voorbereid worden door hen vertrouwd te maken met astronomie en meetkunde. Deze twee wetenschappen worden behandeld in de hoofdstukken 1 tot 5 ; daarop volgt, in de hoofdstukken 6 tot 9, het aardrijkskundige deel van het werk. Niettegenstaande zijn eerbied voor het gezag van Ptolemaios volgt Waldseemüller deze niet altijd: zo moeten voor de Nieuwe Wereld recente gegevens de oude vervangen. In het "over zekere elementen der kosmografie" genaamde hoofdstuk 9 wordt de naam "America" voor het eerst gegeven aan de Nieuwe Wereld, en meer in het bijzonder aan het Zuidelijk deel ervan. Waldseemüller doet dit in de volgende passus : "Nunc vero et hae partes sunt latius lustratae, et alia quarta pars per Americum Vesputium (ut in sequentibus audietur) inventa est, quam non video cur quis jure vetet ab Americo inventore, sagacis ingenii viro, Amerigen quasi Americi terram, sive Americam dicendam : cum Europa et Asia a mulieribus sua sortita sint nomina". Nu zijn deze [drie werelddelen : Europa, Azië en Afrika] ruimschoots doorlopen, en een vierde deel is ontdekt (zoals later zal gezien worden) door Amerigo Vespucci. Ik zie niet in hoe iemand bij rechte zou kunnen protesteren tegen het noemen ervan, naar de naam Amerigo van zijn ontdekker, een zeer scherpzinning man, als Amerige of land van Amerigo, ofwel America, vermits Europa en Azië hun naam van vrouwen gekregen hebben".
Toen Waldseemüller deze tekst opstelde was hij zeker niet op de hoogte van de rol van Columbus bij de ontdekking der Nieuwe Wereld, en toen hij zijn fout heeft willen verbeteren was het te laat: de naam "America" was reeds goed ingeburgerd en kartografen zoals Henricus Loritus (1488-1563) en Johann Schoener (1477-1547) hadden ze overgenomen, de eerste in zijn America van 1520, de tweede op globen uit 1515 en 1533. Alexander von Humboldt (1769-1859) bracht deze stelling naar voren in zijn Examen critique de l'histoire de la géographie du Nouveau Continent, en zij werd overgenomen door een aantal historici der kartografie zoals D'Avezac, H. Harrisse, L. Gallois, J. Boyd Thacher, Joseph Fischer en Fr. von Wieser. De door L. Gallois in 1890 ontdekte aardglobe en de door J. Fischer in 1902 teruggevonden wereldkaart bevestigen de opvatting dat Waldseemüller de eerste was om het nieuwe werelddeel de naam "America" te geven.
Toch werd de stelling van Humboldt ernstig betwijfeld door historici als M.C. Schmidt, K. Goedecke, H. Charles, R. Newald en Franz Laubenberger, die na een kritisch onderzoek van de Cosmographiae introductio tot een ander besluit kwamen : zij schreven de tekst toe aan een ander lid van de kring van Saint-Dié, de humanist en geleerde Matthias Ringmann, die dus zou moeten beschouwd worden als degene die de naam "America" heeft ingevoerd. Volgens hen is Ringmann de auteur van zowel de Cosmographiae introductio als van de tekst van de Ptolemaei Geographia. Waldseemüller zou alleen de kaarten getekend hebben waarop "America" voor het eerst voorkomt : de Universalis cosmographia secundum ptholomaei traditionem en de aardglobe , beide uit 1507. Hierbij moet opgemerkt worden dat de Spaanse aardrijkskundigen, kartografen en historici deze naam lange tijd niet wilden aanvaarden, en de Nieuwe Wereld eeuwenlang "Las Indias" bleven noemen.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR