Amsterdam, Hondius, ca 1625. Schaal in Duitse mijlen van 15 per graad, 38 x 48,5 cm, gekleurd ; in een verzamelband.
IV 9901 KP
Meerdere kaarten van Jodocus Hondius Junior (1594-1629) zijn nooit opgenomen in de verschillende uitgaven van de Mercator-Hondius-atlas : hiertoe behoort ook deze Nova Virginiae Tabula. Zij vormden ongetwijfeld, zoals de Catalogus van het British Museum aanneemt, de kern van een atlas die de kartograaf wel heeft kunnen ontwerpen, maar niet meer publiceren. Zij werden per stuk gedrukt en verkocht, maar komen ook voor in een rond 1629 samengestelde verzamelband, die door C. Koeman beschreven is. Bij de dood van Hondius kwamen een aantal van zijn koperplaten, waaronder die van de Nova Virginiae Tabula, in het bezit van Willem Blaeu, zodat Jodocus' opvolgers, Hendrik Hondius en Joannes Janssonius, verplicht waren de ontbrekende kaarten opnieuw te laten graveren om hun handel te kunnen voortzetten.
Onze kaart is moeilijk te dateren. In de studie die hij aan het dokument gewijd heeft stelt Coolie Verner zonder verwijzing of uitleg 1618 voor. Philip L. Phillips stelt 1619 voor, en de Catalogus van het British Museum ca 1625. De in de afdeling Kaarten en Plans van de Koninklijke Bibliotheek bewaarde band waarin de kaart is opgenomen biedt spijtig genoeg geen enkele hulp. De band is Hollands en dateert van het midden van de 17e eeuw; het gaat hier eveneens om een verzamelband, die werd samengesteld kort na het verschijnen der kaarten. Deze zijn alle het werk van kartografen uit onze streken - Hondius, Kaerius, Visscher, Janssonius -, maar hun datums liggen tussen 1606 en 1631, zodat hier geen besluit uit kan getrokken worden.
Over het voorbeeld voor deze kaart bestaat daarentegen geen enkele twijfel: het is ontegensprekelijk de Virginia van John Smith (1580-1631), een zeer nauwkeurig, door de auteur zelf op het terrein opgenomen dokument. Smith behoorde inderdaad tot een groep kolonisten die zich in 1607 vanuit Engeland in Virginia vestigde. Deze emigranten kregen zeer nauwkeurige onderrichtingen van de London Company, die het nodig vond een onderzoek te laten instellen naar het bestaan van de zogenaamde Zee van Verrazzano. Meerdere dokumenten uit die tijd, zoals de in de Divers Voyages van Richard Hakluyt (1582) verschenen kaart van Michael Lok, vertoonden een zeer dicht bij de Atlantische liggende Stille Oceaan, wat neerkwam op een nieuwe weg naar Azië; het was belangrijk de toegang ervan te beheersen. Om deze inlichtingen na te gaan onderzocht Smith in 1607 de James-stroom tot op de hoogte van het huidige Richmond, en ook zijn bijrivier de Chickahominy. Het volgende jaar verkende hij de Chesapeakebaai en de stromen die er in uitmonden: Potomac, Susquehanna, Patuxent, Rappahanock en Pianhatank. Hij leidde nog enkele expedities, maar kwam nooit verder dan Kaap Charles, zodat het verloop van de kustlijn, die op dit punt overgaat in de Delawarebaai, in het ongewisse bleef, en door de graveur van zijn kaart als zich verbredend voorgesteld werd, wat niet met de werkelijkheid overeenstemt. Tenslotte vond John Smith geen oplossing voor het probleem van de Zee van Verrazzano, vermits hij bovenaan zijn kaart, naast de titel, met stippellijnen een zone weergaf waar mogelijk een zee zou kunnen liggen.
De Map of Virginia verscheen, voorzien van een kommentaar, voor het eerst te Oxford in 1612. Zij was zeer volledig - er worden 10 stammen en 165 nederzettingen der Indianen op genoemd - en kende een twaalftal verschillende staten. Zij betekende een grote vooruitgang in vergelijking met vroegere dokumenten, en werd tot in 1676 overgenomen in talrijke publikaties (Montanus, John Speed, enz.). De kaart van Hondius is een kopie van de eerste staat, op een evenwel licht verschillende schaal. Rechts staat een afbeelding van een inboorling met boog, pijlenkoker en knots, met een everzwijn aan zijn gordel gehaakt. Links ziet men het interieur van het verblijf van Powhatan, de Indiaanse hoofdman door wie Smith gevangen was gehouden; deze voorstelling is duidelijk geïnspireerd door de illustraties van de "Grands voyages" van Théodore de Bry. Op te merken valt dat de, links van de cartouche met de schalen getekende, Atlantische kust van het schiereiland op deze Hollandse versie voorkomt met vaste lijnen, en dat zijn vorm dus als vastgelegd beschouwd wordt. Alleen het verloop ervan rechts van de cartouche geeft nog reden tot twijfel.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR