Schaal in Duitse mijlen, 28,5 x 36,4 cm ; in Joannes DE LAET, Nieuwe Wereldt ofte Beschrijvinghe van West-Indiën. Lugdunum Batavorum, Elzevier, 1630.
VH 19.256 C LP
Joannes De Laet (1593-1649), direkteur van de West-Indische Compagnie, had de beste bronnen ter beschikking voor het schrijven van zijn synthese-werk over de Nieuwe Wereld. Hij wou de mogelijkheden van het kontinent bekend maken, met het doel de handel te bevorderen en het stichten van eventuele koloniën te begunstigen. Zijn Nieuwe Wereldt verscheen in 1625 en kende genoeg bijval om in 1630 heruitgegeven te worden, en, respektievelijk in 1633 en 1640, met aanvullingen en bijwerkingen in het Latijn en het Frans vertaald te worden. Men kan het een gebrek aan oorspronkelijkheid verwijten, maar door zijn volledigheid vormt het toch een mijlpaal.
Het was normaal dat Joannes De Laet zich voor de kartografische illustratie van zijn werk richtte tot één der best gedokumenteerde kartografen van zijn tijd, Hessel Gerritsz (1580/81-1632). Deze had ongeveer zeven jaar voor Willem Blaeu gewerkt, voor hij zich voor eigen rekening vestigde als graveur en kaartenuitgever. In 1617 werd hij benoemd tot officieel kartograaf van de Verenigde Oostindische Compagnie, nadat Petrus Plancius, die op slechte voet stond met Blaeu, deze laatste uit de funktie had laten ontslaan. Het is dus niet verwonderlijk dat Gerritsz kaarten van het Zuidelijk kontinent en van Azië (Sumatra, Indische Oceaan, Javazee) vervaardigd heeft; deze zijn echter, om het handelsmonopolie van de kompagnie te beschermen, in handschrift gebleven. Meer ongebruikelijk voor een kartograaf van zijn aanzien waren zijn reizen naar verre streken. Zijn belangstelling voor de Nieuwe Wereld was inderdaad zo groot dat hij in 1628-29 deelnam aan een tocht naar Brazilië - wij herinneren er aan dat een deel van deze Portugese kolonie toen onder Nederlands bestuur stond - en de Caraïbische eilanden. Van deze reis bracht hij nieuwe handschriftkaarten mee, zoals de Pascaart vande Custe van Brasil en de Pascaart vande Caribes eylanden, beide uit 1631.
Het is gemakkelijk om uit te maken welke gedrukte kaarten Hessel Gerritsz bij het vervaardigen van zijn Floridakaart geraadpleegd heeft. Het gaat om de Florida van Jeronimo Chiaves, verschenen in het Theatrum van Ortelius (1584) ; de Floridae Americae Provinciae Descriptio van Jacques Le Moyne de Morgues (1591) ; de Virginiae Item et Floridae Nova Descriptio van Hondius, verschenen in de Atlas van Mercator (1606) ; en in mindere mate, want het is een kompilatie van de eerste twee, de Florida et Apalche van C. Wytfliet. Van de kaart in het Theatrum heeft hij duidelijk de gegevens over de kust ten Westen van het schiereiland overgenomen: Achusi, Tascalusa, Coza, Quignate, Rio de Flores ..., maar hij heeft de Rio del Spirito Santa gescheiden van de gelijknamige baai. Van Le Moyne de Morgues heeft hij de namen geërfd van de stromen in het huidige Georgia en South Carolina : Charente, Loire, Somme, Seine, Mei- of Dolfijnenstroom, die gegeven werden tijdens de korte periode van Franse kolonisatie onder Ren‚ de Laudonnière (1562-1565). De loop van deze stromen neemt Gerritsz over van de kaart in de Mercator-atlas: dit is vooral duidelijk bij de Meistroom, die zijn bron heeft in een groot meer, het "Lacus aquae dulce", tijdens zijn loop het eiland Edelano vormt, en eindigt in een delta waarvan de voornaamste arm op 31°20' Noorderbreedte in de Atlantische Oceaan uitmondt. De kaart is ook één der eerste waarop de naam "Tegesta Provincia" voor het schiereiland voorkomt. Dit heeft een van de voorgaande kaarten licht verschillende vorm: de eilandengroep in het Zuiden is minder belangrijk, de Oostkust loopt Noord-Zuid en de eilanden ervoor zijn groter. De kaart van Hessel Gerritsz verscheen samen met drie andere in de uitgave van 1630, ter aanvulling van de tien kaarten uit de editio princeps van de Nieuwe Wereldt (Leiden, 1625) ; zij werd gekopieerd door Blaeu (1638), Janssonius (1639) et N. Sanson (1657).
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR