IV 10.628 Globe KP
In zijn Cosmographiae introductio vermeldde Martin Waldseemüller herhaaldelijk twee wereldkaarten, de ene in plano en de andere in solido. Hij gaf ook aan dat de vlakke kaart gemaakt was volgens de ptolemaïsche kartografische traditie, maar dat de aardglobe vervaardigd was naar gegevens verstrekt door Amerigo Vespucci, de kaart van Nicolo de Caveri en zijn eigen wereldkaart uit 1507. Beide dokumenten werden in april 1507 samengesteld. De kaart werd als verloren beschouwd tot de Duitse historicus Joseph Fischer S.J. er in 1902 een exemplaar van ontdekte; een globe of segmenten ervoor met een duidelijke vermelding van de auteur zijn nooit teruggevonden. In de verzameling van de vorsten van Liechtenstein te Wenen bevinden zich echter 12 segmenten die door de historici der kartografie beschouwd worden als die van de globe waanaar Waldseemüller verwees. Deze segmenten zijn 12 centimenter hoog en gedrukt naar een houtgravure. De afstand tussen lengte- en breedtelijnen bedraagt 10°.
L. Gallois bracht nieuwe argumenten voor het toeschrijven van deze segmenten aan Waldseemüller: er bestaat een niet gedateerde editie van de Cosmographiae introductio, gedrukt te Lyon door Jean de la Place en uitgegeven door Louis Boulengier. Een exemplaar ervan bevat een plaat met de omtrek van 12 segmenten. De doorsneden van een met deze segmenten vervaardigde wereldbol zou bijna identiek zijn met die van een globe op basis van de Weense segmenten. Merkwaardig is ook dat de naam "America" op beide dokumenten voorkomt. Men kan dus bijna met zekerheid deze globe aan Waldseemüller toeschrijven.
L. Gallois heeft ook, in het archief van de hydrografische dienst der Franse marine, een zeekaart van Nicolo de Caveri ontdekt, die geen jaartal draagt, maar bijna zeker van rond 1502 dateert. De kartografische gegevens ervan zijn door Waldseemüller, met wijzigingen, op zijn wereldbol overgenomen. Deze veranderingen zijn gemakkelijk te vinden voor wat Afrika betreft, waar Waldseemüller Guinea onder de evenaar geplaatst heeft. Voor Azië verving hij het ontwerp van Caveri door dat op de globe van Martin Behaim (1459-1507).
Voor Amerika was de toestand anders: Waldseemüller beschikte niet over een model en kon alleen een beroep doen op zeekaarten. Deze die voorhanden waren gaven echter nog geen volledig beeld van de Nieuwe Wereld, en kenden de Westelijke begrenzing der beide subkontinenten niet. Om deze af te beelden gebruikte Waldseemüller twee verschillende methoden: voor Zuid-Amerika verbond hij de Noord-en de Zuidpunt door twee bijna rechte lijnen, zodat het subkontinent op zijn globe de vorm van een eiland heeft. Voor Noord-Amerika heeft hij het probleem verdoezeld door zijn schaal der breedtegraden juist op de Westkust te plaatsen. De twee Amerika's worden gescheiden door de niet bestaande zeestraat waar Columbus lange tijd tevergeefs naar gezocht had. Deze verkeerde voorstelling van Waldseemüller zal door meerdere globenmakers overgenomen worden. De op Zuid-Amerika aangebrachte naam "America" komt hier voor het eerst op een aardglobe voor.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR