Paris, de Fer, 1705. Schaal in Castiliaanse mijlen 22,3 x 34 cm ; in Nicolas de FER, L'Atlas Curieux, II, Paris, Besnard [tussen 1720 en 1725].
VB 7596 LP
Deze kaart stelt het Californias o Carolinas genoemde Californië voor, samen met een deel van het huidige Mexico en de Verenigde Staten, tot Santa Fé, de Rio del Norte del Nuevo Mexico (de huidige Rio Grande), de Golf van Mexico en zelfs de Mississipidelta! Zij werd gegraveerd door de rond 1673 geboren Parijse graveur Charles Inselin, verscheen in 1700, in de eerste aflevering van de Atlas Curieux (kaart nr23) en werd overgenomen in de uitgave van 1705 (kaart nr123) : bij die gelegenheid werd de datum van de meeste kaarten gewijzigd in "1705". Het grote belang van deze kaart bestaat hierin dat het afgebeelde deel van het kontinent bedekt is met cijfers van 1 tot 314, met rechts bovenaan een belangwekkende uitleg over de plaatsnamen. Hierdoor vindt men op deze kleine kaart een groot aantal inlichtingen. Volgens Wagner is het de eerste kaart die de ontdekkingen vermeldt van pater Eusebio Francisco Kino sinds 1683 missionaris in Neder-Californië en Mexico. Nicolas de Fer zou hebben kunnen beschikken over een door Kino in 1696 getekende handschriftkaart, die thans bewaard wordt in het Jezuïetenkollege te Rome. De beschrijving die bij de kaart gevoegd is heeft als titel Les differentes navigations et décentes que les Espagnols ont faites à La Californie, qu'ils ont depuis appellées Les Isles Californies ou Nouvelles Carolines, par Nicolas de Fer. Het zou hier gaan ofwel om de vertaling van de beschrijving die Kino bij zijn handschriftkaart gevoegd had, ofwel om een tekst die er zeer dicht bij staat. Zij geeft immers een verslag van de expeditie in Neder-Californië van 1681 tot 1685 door admiraal Isidro Atondo y Antillon (1630-1690), die op een tocht in 1689 door Kino vergezeld werd, en van de ontdekking in november 1694 van "l'agréable, la fertile, la grande et profonde rivière du Coral", wat overeenstemt met de gelijktijdige ontdekking door pater Kino van het gedeelte van de Gila-vallei tussen de Santa Cruz en de San Pedro. De tekst eindigt met de vermelding "Cecy a été fait expres en 1695 pour le Viceroy de la Nouvelle Espagne, a fin de poursuivre le dessein de la conqueste et de la conversion des Isles Californies ou Nelles Carolines". Nicolas de Fer stelt echter Californië nog steeds voor als een groot eiland, dat zich uitstrekt tot 44° of 45° NB. Deze rond 1620 ontstane en voor het eerst in 1622 afgebeelde fout zal enkele jaren later, in 1705 door pater Kino verbeterd worden, maar de opvatting hield stand tot 1747.
De kaart van Californië en Nieuw-Mexico werd gepubliceerd in deel II van de Atlas Curieux van Nicolas de Fer, die met de uitgave ervan begon in 1700. Tot 1705 verschenen zes afleveringen. Bij de platen zijn descriptions genoemde teksten gevoegd. Deze platen werden zonder logische volgorde uitgegeven, en behandelen de ganse wereld. Zij geven landen, streken en steden, maar ook monumenten en bezienswaardigheden weer. Zichten en plans worden door elkaar gegeven. N. de Fer ondertekende al zijn platen, maar gaf zelden zijn bronnen op. Hij vermelde wel uitzonderlijk dat de hier tentoongestelde kaart van Californië afgetekend is van een door een Spaanse Grande aan de "Académie des Sciences" gestuurde kaart. Alle platen hebben hetzelfde formaat, maar vanaf 1703 begon N. de Fer openslaande kaarten in te voegen. In 1716-1717 verenigde N. de Fer alle kaarten uit de Atlas Curieux en de Suite de l'Atlas Curieux in een uit twee delen bestaand werk. Het eerste deel kreeg de titelbladzijde van de Atlas Curieux van 1705, het tweede deel de eveneens uit 1705 daterende titelplaat. Nieuwe platen, gedateerd van 1716 of 1717, werden gemaakt : 118 voor het eerste deel, 133 voor het tweede. Bij de dood van N. de Fer werden de koperplaten verdeeld onder zijn schoonzoons: die van het eerste deel kwamen aan Guillaume Danet, die van het tweede aan Remy Richer, die ze verkocht aan Jacques-François Besnard. De twee schoonbroers zorgden elk afzonderlijk voor de verdere uitgave van de twee delen van de Atlas.
Het hier tentoongestelde exemplaar maakte deel uit van de Bibliotheek van het Jezuïetenkollege te Bergen. Deel I werd uitgegeven door Danet; het titelblad is dat van N. de Fer uit 1717, maar onderaan links leest men in een Avertissement dat het werk voortaan te koop is "chez le Sr Danet, son gendre sur le Pont N. Dame à la Sphère Royale", met de datum 1723 (Pastoureau, Fer IE). Deel II daarentegen werd uitgegeven door J.F. Besnard, die slechts één wijziging heeft aangebracht in het adres voor de titelprent : "A Paris, chez J.F. Besnard, Gendre // de l'Auteur ... ". De datum 1717 bleef onveranderd. De door Nicolas Guérard (1648-1719) getekende titelprent is eveneens ongewijzigd en heeft als datum 1705: L'Atlas Curieux ou Le monde. Dressé et dédié à Nosseigneurs les Enfans de France. Par leur très humble et très obéissant serviteur. N. de Fer. Geographe de Monseigneur le Dauphin. A Paris, chez le Sr de Fer dans l'Isle du Palais sur le Quay de l'Orloge à la Sphère Royale avec Privilège du Roy. 1705. Dit exemplaar schijnt verschenen te zijn tussen de uitgave van 1717 door N. de Fer (Pastoureau, Fer ID) en die van 1725 door Besnard, waarin het titelblad verbeterd is (Pastoureau, Fer IF). Het is dus gepubliceerd tussen 1720, jaar van het overlijden van N. de Fer, en 1725.
N. de Fer publiceerde in de Atlas Curieux verschillende kaarten van Amerika: naast de kaart van Californië (nr123) en die van de Straat van Magellaan (nr133) vindt men er nog de volgende: Le Canada, ou Nouvelle France, la Floride, la Virginie, Pensilvanie, Caroline, Nouvelle Angleterre et Nouvelle Yorck, l'Isle de Terre Neuve, la Louisiane et le Cours de la Rivière de Misisipi ... (nr122) ; Le vieux Mexique ou Nouvelle Espagne avec les costes de la Floride (nr124) ; le Plan de la fameuse et nouvelle ville de Mexique (nr125) ; Les Isles de l'Amérique connues sous le nom d'Antilles (nr126) ; L'Isle St Domingue ou Espagnole (nr127) ; L'Isle de la Jamaïque (nr128) ; L'Isle de la Martinique (nr129) ; Plan des villes, forts, port, rade et environs de Cartagène (nr130) ; La Terre ferme et le Pérou avec le pays des Amazones et le Brésil (nr131) ; Le Chili ... Rio de la Plata ...les Terres Magellaniques (nr132).
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR