Schaal in Duitse mijlen van 15 per graad en in Spaanse mijlen van 17« per graad, 39,8 x 56 cm. [Amsterdam, Claesz, 1595].
XXV Amérique du Sud 1595 Van Langren III 9509 KP
De in 1571 te Amsterdam geboren Arnold Florent Van Langren behoorde tot een dynastie van kartografen en globenmakers. Zijn loopbaan begon in 1589, toen hij samen met zijn vader Jacob Florent een aard- en een hemelglobe vervaardigde. Later verrichtte hij belangrijk werk op kartografisch gebied, soms in samenwerking met zijn broer Henry Florent, met wie hij in 1596 een wereldkaart maakte. Later vestigde hij zich in de Zuidelijke Nederlanden, waar hij in 1609 een globe opdroeg aan de stadsmagistraat van Antwerpen, en 1612 een andere aan de Rekenkamer van Brussel, en tot het einde van zijn leven voortging er te vervaardigen. Hij kreeg de titel Sferograaf van Zijne Majesteit Filips IV. Zijn naam komt van tijd tot tijd voor in de Rekeningen der Domeinen, maar steeds voor aanzienlijke bedragen, waarvan sommige betaald zijn "pour avoir été employé aux affaires secrètes". Hij overleed in 1644.
De Delineatio Australis partis Americae maakt deel uit van een reeks van 6 kaarten, opgemaakt zowel door Arnold als door Henry, en zonder onderscheid ingelast in het Reys-Geschrift van 1595 - dit is het geval voor het in de Kostbare Werken bewaarde exemplaar - of in de een jaar later verschenen Itinerario. Deze bij Cornelis Claesz verschenen werken van de Hollandse reiziger Jan Huygen Van Linschoten (1563-1611) berichtten over diens verblijf te Goa en beschrijven de wijze van handeldrijven der Portugezen in Indië. Reeds in 1927 had de historicus F.C. Wieder de gelijkenis opgemerkt tussen de wereld- en kontinenten-kaarten van de gebroeders Van Langren en vroeger bij dezelfde uitgever verschenen kaarten. De Amerikakaart van Arnold is inderdaad een slaafse navolging van twee kaarten zonder titel waarvan de ene het Noorden van Zuid-Amerika tussen 11° Noorder- en 36° Zuiderbreedte voorstelt, en de andere het Zuiden van het subkontinent met Vuurland tussen 19° en 62° Zuiderbreedte. Deze worden vermeld in een in 1592 door Petrus Plancius (1552-1622) verkregen oktrooi voor zijn wereldkaart in 18 bladen Nova et exacta Terrarum Orbis Tabula Geographica, en behoren tot een reeks kontinentkaarten die door Cornelis Claesz van deze wereldkaart afgedrukt werden. Wanneer men Van Langren's Amerikakaart vergelijkt met de twee kaarten zonder titel blijkt duidelijk dat het hier om een kopie gaat. Op het gebied van het pittoreske komen dezelfde reusachtige Patagoniërs, fabeldieren en kannibalistische taferelen voor, maar ook de plaatsnamen, de kustlijnen en de loop van de stromen zijn identiek. Enkele kenmerken die voorkomen op de twee bij Claesz verschenen kaarten en niet op de grote kaarten van Plancius maken duidelijk dat Van Langren de eerste als modellen gebruikt heeft: de kusten ten Oosten en ten Westen van de Amazonemonding lopen evenwijdig met de evenaar, de Andes snijden zonder onderbreking door het ganse subkontinent en in de Straat van Magellaan ligt dezelfde paternoster eilandjes. Toch brengt Van Langren enkele, hoewel minder belangrijke en niet talrijke, nieuwigheden: hij oriënteert zijn kaart naar het Oosten, en wijzigt de bovenloop van de Parana door de vorm van de Laguna del Dorado te veranderen en de splitsing van de stroom in twee takken op 16ø Zuiderbreedte weg te laten. De bijrivieren van de Amazone in zijn benedenloop, de Rio Aoripana en de Rio de Los Topajos, hebben niet dezelfde loop.
Ook de eigenaardige vorm van Zuid-Amerika kan verbazing wekken, maar deze komt op talrijke zestiendeeuwse kaarten voor. De reden hievoor ligt in het feit dat de Spaanse en Portugese kartografen de ligging van Peru ten opzichte van Brazilië verkeerd inschatten. Toen de lengteligging van de Straat van Magellaan en die van de Chileense kust gekend waren werden zij aan de verkeerde koördinaten van Peru aangepast, wat het subkontinent een terugwijkende Westkust en een zeer overdreven breedte gaf. Slechts op het einde van de eeuw zal Amerika door de ontdekkingen van Thomas Cavendish (1555?-1592) een meer met de werkelijkheid overeenstemmende vorm krijgen.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR