Onbepaalde schaal, 8,2 x 14,7 cm ; in Benedetto BORDONE, Libro ... nel qual si ragione de tutte l'Isole del mondo, Venetia, Zopino, 1528.
II 39.478 C LP
Het Isolario is een aardrijkskundig werk dat uitsluitend gewijd is aan de kartografie van eilanden. De oorsprong ervan ligt in die hoofdstukken van de geografische compendia van Ptolemaios en Strabo waarin speciaal de eilanden van de toen bekende wereld beschreven werden. Deze zeer bijzondere vorm van atlas verscheen te Venetië in de 15e eeuw ten behoeve van de zeelieden van de Serenissima Repubblica en gaf inlichtingen over de eilanden van de Middellandse en vooral de Egeïsche Zee. Dit soort publikatie werd later uitgebreid tot de hele wereld, en bleef in zwang tot het einde van de 17e eeuw; nog in 1697 publiceerde Vincenzo Coronelli een Isolario in twee delen.
Over de auteur, Benedetto Bordone, zijn slechts fragmentarische biografische bijzonderheden bekend. Hij was afkomstig van Padua, maar zijn geboortedatum is niet gekend; wel weten wij dat hij in 1494 te Venetië verluchter en houtgraveerder was, en zich ook met kartografie bezighield, vermits hij in 1508 van de Signoria een oktrooi kreeg voor het drukken van een kaart van Italië en van wat verondersteld wordt de segmenten van een wereldkaart te zijn. De Biblioteca Nazionale te Florentië bezit het handschrift van het Libro de tutte Isole del Mondo van Bordone, dat klaarblijkelijk samengesteld is voor 1524, want het bevat niet het plan van Mexico dat in dit jaar verscheen in de Neurenbergse uitgave van de brieven van Cortes. De eerste uitgave van het werk verscheen in 1528 te Venetië. Het bevat een privilege van Leo X uit 1521 voor de ganse produktie van uitgever Zopino, en een privilege van de Venetiaanse senaat uit 1526 voor Bordone's Isolario, waardoor diens rechten zowel op het grondgebied van de Pauselijke Staten als op dat van de Serenissima beschermd werden.
Het werk bestaat uit drie boeken, voorafgegaan door een inleiding met algemene bemerkingen over wiskunde en geografie. Het eerste boek behandelt de eilanden van West- en Noord-Europa en die van Amerika, het tweede de Middellandse Zee en het derde de eilanden van Azië. De twintigste-eeuwse historici der kartografie hebben vooral de wereldkaart in ovale projektie bestudeerd, die een onmiskenbare overeenkomst vertoont met die welke Francesco Rosselli in 1508 vervaardigde. Op te merken valt dat alle kaarten van dit werk de windrichtingen aangeven, wat voor zeelieden zeer nuttig was. Zo stelt S de sirocco voor, P de westenwind, A de gharbi, O de ostro ...
Van de kaarten die ons interesseren stelt de ene Cuba voor, de andere een deel der Antillen. Christoffel Columbus ontdekte Cuba op zijn eerste reis en onderzocht zijn Oostkust in oktober en november 1492. Zoals R. Almagia reeds in 1937 heeft opgemerkt gelijkt de vorm van het eiland op die van een handschriftkaart door Nicolo de Caveri (Canerio, Caverio), die tussen 1502 en 1506 gedateerd wordt, en die door Waldseemüller werd nagevolgd in zijn Universalis Cosmographia van 1507 en zijn Carta Marina van 1516; enkele details doen veronderste-len dat Bordone vooral deze laatste geraadpleegd heeft. De voorstelling van het eiland is nogal rudimentair, en het Westen en Zuiden vertonen niet veel gelijkenis met de werkelijkheid, maar de baaien aan de Zuidkust - onder meer Batabano en Guacanaybo - zijn weergegeven, evenals Kaap Lucrecia aan de Noordoostkust. De kaart op blad XVIII (verkeerd genummerd en in feite XIV) stelt de Kleine Antillen voor, of tenminste die welke liggen tussen St. Croix en Dominica. Het is veel moeilijker er de bronnen van te vinden. Caveri noch de voor 1520 vervaardigde wereldkaarten kunnen gediend hebben. De namen der eilanden stemmen overeen met de huidige, maar hun ligging en vorm zijn zo verward dat een identifikatie zuiver gokwerk wordt.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR