II 44.911 E LP
|
Meerdere schalen, 59 x 100 cm, gekleurd ; in Gerard VAN KEULEN,
De Nieuwe Groote Lightende Zee-fakkel, Amsterdam, Van Keulen,
1722 (handschrift).
II 44.911 E LP |
De door Johannes Van Keulen in 1678 gestichte firma verdient door haar levensduur een speciale vermelding in de geschiedenis van de kartografie. Het was inderdaad slechts in 1823 dat de laatste afstammeling van het geslacht, Johannes Gerard Hulst Van Keulen Van de Velde, zich uit de zaken terugtrok, en ook na hem werden de werkzaamheden voortgezet, tot het huis in 1885 definitief opgeheven werd.
Johannes Van Keulen (ca 1654-1715) specialiseerde zich van in het begin in zeekaarten en maritieme atlassen; hiervoor maakte hij gebruik van de gespecialiseerde kennis van de wiskundige-landmeter Claes Janz Vooght, die voor het eigenlijke opmaken der kaarten zorgde. Deze nauwe samenwerking tussen uitgever en kartograaf leidde tot de Zee-Atlas (eerste uitgave in 1680), en tot de Nieuwe Groote Lightende Zeefakkel, een monumentaal werk in 5 delen, dat tussen 1678 en 1684 verscheen. Dit laatste werd vervolgens vermeerderd en bijgewerkt door Johannes Van Keulen's zoon Gerard (1678-1726), die in de werkplaats van zijn vader een zeer volledige technische en wetenschappelijke opleiding genoten had: hij had er tekenen en graveren geleerd en bij Vooght wiskunde gestudeerd. Toen hij in 1704 de leiding van de firma overnam, trok Joan II Blaeu (1650-1712) zich juist terug als hydrograaaf van de Verenigde Oostindische Compagnie. Het feit dat Isaac De Graaf tot zijn opvolger benoemd werd bewees dat de zeer gedegen kennis van Gerard Van Keulen op het gebied der kartografie nog niet in de gespecialiseerde middens bekend was. Hij werd slechts in 1714, toen zijn talenten erkend waren, hydrograaf van de V.O.C., en na hem bleef de funktie in de familie Van Keulen behouden tot de Compagnie in 1800 opgeheven werd.
Gerard Van Keulen gebruikte voor sommige kaarten van de Zeefakkel de projektie van Mercator, en bleef voortdurend de gegevens van zijn vader aanvullen en verbeteren. Zo duidde hij de loop van rivieren en bergen, zeediepten en het bestaan van eilanden en zandbanken aan. Daarenboven verrijkte hij de atlas met een groot aantal kaarten waaruit zowel zijn kwaliteiten als kartograaf als zijn grote beroepsernst blijken. Hij was de auteur van de hier tentoongestelde Nieuwe en Naeukeurige Afteekening vant Canaal van Bahama, waarop Florida, de Bahama's en de Antillen afgebeeld zijn, met drie bijkaarten waarop evenveel baaien aan de kust van Cuba voorgesteld zijn. De kaart gaat van 29°20' tot 19°10' NB, dit volgens Engelse waarnemingen: in de randen staan immers twee verschillende graadverdelingen, naar de berekeningen van Duitse en Engelse geografen; het verschil ertussen bedraagt 30 minuten. Dit komt op geen enkele kaart in het werk voor; het werpt licht op de verschillende manier van werken van twee wetenschappelijke kartografen uit dezelfde tijd: Van Keulen liet de lezer kiezen uit de gegevens die hij hem aanbood, terwijl Guillaume de l'Isle zelf besliste. De Engelse metingen schijnen de meest korrekte te zijn, tenminste voor Florida en de grote eilanden: in het Noorden reikt Cuba inderdaad tot de Kreeftskeerkring, en de kust van Hispaniola gaat tot 20° NB. De breedteligging van de kleine eilanden is minder juist: zo raakt het Noorden van Mayaguana de keerkring, terwijl het eiland er in werkelijkheid ongeveer een graad ten Zuiden van ligt. De omtrek van Cuba is zeer korrekt weergegeven - let op de vooruitgang sedert de kaart van Doncker -, maar die van de Bahama's laat nog veel te wensen over.
Tot besluit mag gezegd worden dat deze prachtige zeekaart van Gerard Van Keulen een volmaakt voorbeeld vormt van het meesterschap dat de kartografen en hydrografen uit de Verenigde Provincies in het begin van de 18e eeuw bereikt hadden, zowel op wetenschappelijk als op artistiek gebied.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR