III 10.368 KP
|
[Plan in handschrift], 1784. Meerdere schalen, 33 x 45 cm, gekleurd.
XXXI Willemstad (Curaçao) 1760 (1784) Esdré
III 10.368 KP |
De exploitatie van Curaçao door de Spanjaarden begon in 1529, maar in 1634 werd het eiland door de West-Indische Compagnie veroverd. De rijkdom van Curaçao kwam niet alleen voort uit de landbouw: het eiland diende ook als vlootbasis voor raids tegen de Spaanse en Portugese koloniën, en als draaischijf voor een uitgebreide smokkelhandel. Kort na hun vestiging bouwden de Nederlanders een bolwerk ter bescherming van de ingang tot de Sint-Annabaai: het Fort Amsterdam. In de 18e eeuw droeg de Compagnie nog steeds de kosten voor onderhoud en modernisering van het fort, maar voor nieuwe versterkingen - omwalling van Willemstad, schansen aan de kust - wilde zij de rijk genoeg geachte bevolking in de uitgaven laten bijdragen. De inwoners waren het daar helemaal niet mee eens. Hierbij kwam nog een tweede, ditmaal zuiver technisch, geschil. De marineofficieren, in de eerste plaats vice-admiraal Cornelis Schrijver, beschouwden een versterking van de verdedigingswerken als nutteloos: bij een aanval over land zouden stad en fort toch vallen door gebrek aan water. De militaire ingenieurs daarentegen werkten een reeks voorstellen uit die tot doel hadden wallen en blokhuizen te bouwen om Willemstad te beschermen tegen aanvallen uit het Oosten. De plannen hiervoor zijn bewaard gebleven en laten toe een oordeel te vormen over de opeenvolgende voorstellen. Onder de opgeroepen experten bevond zich Gotfried Carel Esdré, die in 1741 uit het moederland naar Curaçao gezonden werd, en er twintig jaar doorbracht met het opstellen, kopiëren en verbeteren van plannen, waarvan geen enkel ooit verwezenlijkt werd.
Ons plan van Willemstad, waarbij een situatieplan staat, werd opgemaakt door Jan Esdré (1748-1823) naar door zijn vader Gotfried Carel ter plaatse verrichte werken en opmetingen. De weergegeven toestand is die van 1760, dus 24 jaar voor het handschrift gemaakt werd, en vertoont Fort Amsterdam (A), de stad (B), de batterij van Van Buuren (D), die reeds op een tekening uit 1748 voorkomt, maar slechts enkele jaren later op kosten van de gemeente werd opgericht, de scheepswerven (O) en de hoogten van Scharlo (M). Ook zandbanken en een boei worden weergegeven, wat wel bewijst dat de auteur goed op de hoogte was van de plaatselijke omstandigheden. Merkwaardiger is een in stippellijnen getekend ontwerp voor een indrukwekkend fort langs de kant van Altena, waarvan de omwalling van één der stadsbastions tot het kerkhof zou lopen. Dit plan werd in 1751 voorgesteld door generaal der infanterie Van Burmania, persoonlijk afgezant van prins Willem IV, die zich zorgen maakte over het uitblijven van verbeteringen aan de vedediging van Willemstad. G.C. Esdré kende dit ontwerp: wij weten dit door een brief uit maart 1754, waarbij een schets gevoegd was waarop hij het tracé overnam, maar een andere ordening voorstelde voor de open ruimten binnen de versterkingen.
Het situatieplan is met minder zorg opgemaakt: sommige delen van de kust zijn nogal vaag afgebeeld. Vergelijk bijvoorbeeld de weergave van de Zuidoostpunt van Overzijde, het Oostelijke uiteinde van het Rif van de Drie Gebroeders en de Oostkant van Willemstad met die op het grote plan. Het reliëf is daarentegen zorgvuldig aangeduid, en ook zijn er wegen, een zoutpan en plantages opgenomen; van deze laatste zijn twee namen bewaard gebleven: Asiento en Rustenburg.
Eén vraag blijft onbeantwoord: waarom heeft Jan Esdré in 1784 een afschrift van dit plan gemaakt Hij was weliswaar geînteresseerd in verschillende takken van de wetenschap, maar heeft voor zover wij weten geen enkel spoor nagelaten in de geschiedenis van de kartografie. Misschien was het een hulde aan zijn het jaar voordien overleden vader, die waarschijnlijk archieven uit de tijd van zijn verblijf op het verre Curaçao nagelaten had. Of misschien wou Jan Esdré de banden met zijn plaats van oorsprong weer aanhalen: hij was in 1748 te Willemstad geboren, maar had Curaçao op tienjarige leeftijd verlaten en keerde er nooit meer terug.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR