Amsterdam, Frederick De Wit, 1660. 43.5 cm x 54.5 cm.
V Mappemonde 1660 De Wit III 8490 KP
De hier tentoongestelde wereldkaart in twee halfronden is één der eerste verwezenlijkingen van de Nederlandse kartograaf, etser en kaartenhandelaar Frederik De Wit (1630-1706), die in de tweede helft der 17e eeuw tot de beroemdsten in zijn vak behoorde. Zij werd door Hendrik Doncker (1625-1699) opgenomen in zijn in 1660 te Amsterdam uitgegeven De Zee-Atlas Ofte Water-Waereld, vertoonende alle de Zee-Kusten Van het bekende Deel des Aerd-Bodems, Met een generale beschrijvinge van dien ..., tot in 1670, toen zij vervangen werd door de wereldkaart van Nicolaas Visscher (1618-1679). Sommige historici der kartografie zoals Frederick Müller beweren dat de eerste uitgave van deze atlas niet van 1660, maar van 1659 dateert, maar het is totnogtoe niet mogelijk geweest bewijzen voor het bestaan van deze uitgave te vinden. De tentoongestelde kaart, die duidelijk een datum van uitgave draagt, vormt inderdaad een uitzondering : de meeste kaarten van Frederik De Wit zijn moeilijk te dateren, omdat er geen jaar van uitgave op voorkomt.
Voor het algemene ontwerp van zijn Nova Totalius Terrarum Orbis Tabula heeft De Wit klaarblijkelijk inspiratie gevonden in de beroemde wandkaart uit 1648 van Joan Blaeu (1596-1673), de Nova Totius Terrarum Orbis. Hij geeft met tamelijk veel bijzonderheden de kuststeden van Zuid-Amerika weer ; het bekende deel van Noord-Amerika daarentegen is zo goed als niet ontgonnen. Californië wordt hier afgebeeld als een volledig los van het kontinent staand eiland. Deze verkeerde voorstelling komt van pater Antonio Ascension, die ze baseerde op verslagen door de Spaanse zeevaarders Juan de la Fuca en Martin d'Aguilar. Rond 1620 tekende pater Ascension een kaart van Californië volgens zijn opvattingen, en stuurde ze naar Spanje met een schip dat echter gekaapt en naar Amsterdam gebracht werd. Zo kwam de verkeerde kartografische voorstelling van Californië als een eiland in omloop. Zij werd voor het eerst gepubliceerd in 1622 in de Novus Orbis, sive Descriptio Indiae Occidentalis van Antonio de Herrera. Toch is het opmerkelijk dat de oudste gedrukte kaarten van Amerika Californie als een schiereiland en niet als een eiland voorstellen : dit is onder meer het geval bij Gerard Mercator, Abraham Ortelius en Cornelis Wytfliet.
De Wit beeldt ook een deel van Hollandia Nova (Australië) met de Golf van Carpentaria af, alsook een gedeelte van de Westkust van het kontinent, wat bewijst dat hij op de hoogte was van de in 1644 uitgevoerde tweede reis van Abel Tasman (1603-1659). Ook een deel van Zelandia Nova wordt weergegeven, de Andes, Chili en Brazilië met de namen der kuststeden, evenals Hispaniola, Cuba en de Bahama-eilanden. Het Zuidelijk deel van Noord-Amerika - Florida, Virginia en Nieuw-Engeland - vertoont weinig details, en in het uiterste Noorden van het werelddeel komen zo goed als geen namen voor. Toch vermeldt De Wit enkele belangrijke plaatsen : de Davis- en Hudsonstraten, de Buttonbaai en Port Nelson aan de Hudsonbaai, dat het Noordelijkste punt van Canada was ; in het uiterste Noordwesten tekent hij Groenland.
In de twee bovenhoeken van de kaart staan de twee halfronden van een hemelglobe, met de volgens de ptolemaïsche traditie weergegeven sterrenbeelden. In het midden bovenaan zijn de ecliptica en de dierenriem afgebeeld. Rechts onderaan is de projektie van de Zuidpoolcirkel getekend, links onderaan die van de Noordpoolcirkel. Midden onderaan staan de hemelsferen volgens het geocentrische systeem van Ptolemaios (ca 100-ca 170) en het heliocentrische stelsel van Copernicus (1473-1543). De kaart bevat ook allegorische voorstellingen van de vier elementen : lucht, vuur, aarde en water.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR