XXVI Colombie ca 1680 Blaeu III 10.366 KP
|
Amsterdam, Blaeu, 17e eeuw. Schalen in Spaanse en in Duitse mijlen,
38 x 48,8 cm, gekleurd.
XXVI Colombie ca 1680 Blaeu III 10.366 KP |
Deze kaart van Nieuw-Granada en Popayan is, hoewel ondertekend door Willem Blaeu (1571-1638), niet het werk van deze kartograaf: zij is afgedrukt van een koperplaat gegraveerd door Jodocus Hondius Junior. Bij diens dood in 1629 was zijn konkurrent Blaeu er inderdaad in geslaagd iets minder dan veertig van zijn platen te verwerven, waardoor hij het volgende jaar een Atlantis Appendix kon uitgeven; deze bevatte zestig kaarten, waarvan er vier en dertig uit Hondius' nalatenschap kwamen. Blaeu veranderde niets aan de platen en verving alleen onderaan de kaarten de naam van Hondius door de zijne. Maar ook bij de oorspronkelijkheid van het werk van Hondius over Nieuw-Granada en Popayan kunnen vraagtekens geplaatst worden: zijn kaart vertoont meer dan één teken van overeenkomst met die van Hessel Gerritsz uit de Nieuw Wereldt of Beschrijvinghe van West-Indien door Johannes De Laet : gegevens en omlijningen zijn identiek, alleen de schaal verschilt lichtjes. Het is duidelijk dat één der beide kartografen het werk van de andere gekopieerd heeft, maar op het eerste zicht is het moeilijk uit te maken welke. De oplossing van het vraagstuk wordt gegeven door Keuning in zijn artikel gewijd aan de atlassen van Blaeu: het vaderschap van de Terra Firma en ook dat van de andere vier kaarten van Zuid-Amerika moet zonder twijfel toegeschreven worden aan Hessel Gerritsz.
In de Blaeu-uitgaven van de Terra Firma kunnen verschillende staten onderscheiden worden. In de eerste, die verscheen in de Atlantis Appendix van 1630, wordt de Darien-stroom niet vermeld in de titel, en op de kaart komt geen enkele provinciegrens voor. Voor zover wij, aan de hand van de in de Kostbare Werken bewaarde exemplaren, kunnen nagaan, komt deze staat voor in de ganse reeks atlassen tot de Atlas Maior, waarvan de laatste, aan Amerika gewijde delen, in 1667 verschenen. Een tweede staat draagt de ondertekening "Guilielmus Blaeuw excudit 1658"; wij kennen ze enkel door een in 1957 door het Office de Publicit‚ uitgegeven facsimile. De kombinatie van naam en datum is intrigerend: in 1658 was Willem Blaeu reeds twintig jaar overleden, en het kan hier alleen gaan om de rond 1645 geboren Willem, zoon van Joan. Wij hebben een niet door Koeman vermelde derde staat gevonden, die geen datum draagt, maar in de titel de Darien-stroom vermeldt en op de kaart de provinciegrenzen aangeeft. Op het tentoongestelde exemplaar is inderdaad de province Popayan verdeeld door stippellijnen, en dit in tegenstrijd met de vermelding "Governacio de Popayan", wat op een toevoeging wijst. Ook is de ondertekening onder de cartouche in twee gedeeld, en de vermelding van de Darien-stroom uitgevoerd in een ander lettertype, wat toeliet ze tussen twee bestaande regels in te lassen, maar het evenwicht van de titel verstoort. De aanduiding van de provinciegrenzen helpt niet bij de datering: de Columbiaanse historici geven toe dat het onmogelijk is de ontwikkeling en de begrenzing der provincies chronologisch vast te leggen, en beperken zich er over het algemeen toe het onderwerp aan te roeren. Daarenboven werd deze kaart per blad verkocht, zonder een op de keerzijde gedrukte tekst, waaruit blijkt dat zij niet tot een dateerbare atlas heeft behoord. Zijn de wijzigingen misschien aangebracht na de dood van Joan Blaeu in 1673? Of zijn zij het werk van de vereniging van handelaars onder leiding van Abraham Wolfgang, die in 1674-1677 de koperplaten aankocht en de naam Blaeu uit prestigeredenen behield? De vraag blijft open.
Uit een korte analyse van de inhoud blijkt dat het waterlopennet nogal vaag weergegeven is zo zou de monding van de Rio San Juan op 50° Noorderbreedte moeten liggen, en de bron, die zich in werkelijkheid vlak bij die van de Darien bevindt, is er hier zeer ver van verwijderd. De moerassen aan de samenvloeiing van de Rio de la Madalena en de Rio de Cauca zijn niet aangegeven, en de loop van deze twee rivieren is veel rechter dan echt het geval is. De omtrek van de Golf van Venezuela, die van de Golf van Panama en die van het Maracaibomeer zijn niet juist. Ten Zuiden van Kaap Corrientes maakt de kust geen bocht van een graad diepte. Tenslotte staat de in december 1622 gestichte stad Bacaramanga niet op de kaart, wat bewijst dat zij reeds op het ogenblik van het graveren enigszins verouderd was.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR