XX Amérique Gén. 1587 Ortelius III 9507 KP
|
[Antwerpiae], Francisci Hogenbergi, 1587, 34 x 47 cm.
XX Amérique Gén. 1587 Ortelius III 9507 KP |
De Amerikakaart van Abraham Ortelius (1527-1598) werd voor het eerst uitgegeven in 1570, in zijn Theatrum Orbis Terrarum, de eerste moderne atlas met kaarten van hetzelfde formaat; het aantal ervan steeg van 53 in de eerste uitgave tot 119 in die 1598. Deze kaart was in het Theatrum de enige van Amerika van 1570 tot 1579, toen Ortelius in het Additamentum van zijn atlas kaarten van Mexico opnam. De hier tentoongestelde kaart verscheen dus zeventien jaar na de eerste uitgave, en bevat talrijke verbeteringen zowel in de algemene vormgeving als in de toponymie, hoewel het tot 1579 duurde voor Ortelius ze begon aan te passen. Toch gelijkt de algemene vorm van Zuid-Amerika in de uitgave van 1570 op die van de wereldkaart van 1569, waarin Gerard Mercator (1512-1594) voor het eerst zijn beroemde projektie gebruikte. De kaart van Ortelius vertoont dan ook dezelfde zwakke punten als die van Mercator, hoewel deze, rekening houdend met de geografische kennis van zijn tijd, een monument van nauwkeurigheid en nauwgezetheid was. Het eerste zwakke punt is het zeer beperkt aantal gegevens over de Zuidkust van Noord-Amerika: door een ontbreken van ontdekkingsreizen waren over het uitzicht van dit deel van het kontinent slechts weinig inlichtingen voorhanden. Het tweede punt bestaat uit het opgezwollen uitzicht van het Zuidwesten van Zuid-Amerika en de vorm van de Zuidpunt van het werelddeel. Deze twee elementen leidden noodzakelijkerwijze tot een vervorming van het uitzicht van het subkontinent, die gedurende bijna honderd jaar door alle kartografen na Mercator overgenomen werd. Anderzijds blijkt de invloed van de wereldkaart van 1569 op de in de eerste uitgave van het Theatrum van 1570 opgenomen wereldkaart van Ortelius duidelijk uit de voorstelling van Amerika als twee kontinenten, net als op de hier tentoongestelde Amerikakaart van 1587. Toch valt op te merken dat de invloed van Mercator op Ortelius op dit gebied enigszins beperkt was, want in de tekst bij de Amerikakaart van het Theatrum citeert Ortelius niet minder van negen (?) namen van ontdekkingsreizigers die beschrijvingen van Amerika gegeven hebben. Deze vormden zeker eersterangsbronnen voor zijn kaart.
Een vergelijking van de twee uitgaven, de eerste van 1570 en die van 1587, brengt talrijke verschillen aan het licht. Zo wordt de naam Chili in de uitgave van 1570 gegeven aan een kleine kustplaats en een kaap die er tegenover ligt; in die van 1587 staat Chili voor de Zuidwestelijke kuststrook. Een lijst van vijf plaatsen "In Peru", die Ortelius door plaatsgebrek niet op de kaart heeft kunnen zetten, bevindt zich in de uitgave van 1570 onder Patagonië, maar in die van 1587 in het midden van de kaart, net onder de evenaar. Het Zuidwesten van het werelddeel, dat in de uitgave van 1570 zeer uitgestrekt is, wordt in die van 1587 veel minder vervormd weergegeven. De loop van de Amazone is daarentegen in beide uitgaven dezelfde, terwijl de Zuidpunt van het kontinent in de uitgave van 1587 meer met de werkelijkheid overeenstemt dan in die van 1570, hoewel zij nog steeds verkeerdelijk naar het Westen gericht is.
Wat Noord-Amerika betreft, wordt de naam Californië in de uitgave van 1570 niet aan het schiereiland gegeven, hoewel ze reeds sedert ongeveer 1533 in gebruik was; in de uitgave van 1587 komt de naam wel voor. In het uiterste Westen van Noord-Amerika komen de volgende plaatsnamen voor: Tuchana, Quivira (in hoofdletters), en Quivira (in kleine letters). Deze worden ook in de uitgave van 1587 opgenomen, samen met nieuwe gegevens :
Ook het aantal namen dat Ortelius bij de kustplaatsen van Nieuw-Guinea zet is op de kaart van 1587 veel groter dan op die van 1570, wat aantoont dat de kennis van dit gebied er tijdens deze zeventien jaar erg op vooruitgegaan was. Ten Zuiden van Nieuw-Guinea staat op de kaart van 1587, maar niet op die van 1570, de vermelding Terra Australis Magellanica Hactens Incognita. Ook wordt de Stille Oceaan in de uitgave van 1587 met Mar Del Sur, quod et Pacificum aangeduid, wat in die van 1570 nog niet voorkomt.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR