VH 14.348 C LP
|
Onbepaalde schaal, 37,5 x 47 cm, gekleurd ; in Gerard MERCATOR,
Atlas sive cosmographicae meditationes de Fabrica Mundi et fabricati figura.
Duisburgi Clivorum, [Mercator], 1595.
VH 14.348 C LP |
Er is geen uitgebreid onderzoek nodig om uit te maken dat de voorstelling van Amerika door Michael Mercator, kleinzoon van Gerard, duidelijk geïnspireerd is door de wereldkaart die zijn beroemde grootvader in 1569 te Duisburg liet verschijnen onder de titel Nova et Aucta Orbis Terrae Descriptio, en die een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van de kartografie vormt. Met het doel ze voor zeelieden bruikbaar te maken - "ad usum navigantium" zegt de titel - had Mercator er loxodromen op geplaatst. Hierdoor verrichte hij baanbrekend werk, zoals hij gedaan had met zijn wereldbol van 1541, waarop ook dergelijke lijnen voorkomen. Het probleem waar hij hier mee te maken kreeg was de spiraallijnen van de wereldbol om te zetten in rechte lijnen die de lengtecirkels onder een konstante hoek snijden. Mercator vond de oplossing in de beroemde projektie met wassende breedten die zijn naam draagt. Er wordt trouwens te vaak vergeten dat dit de enige keer was dat Mercator deze gebruikt heeft, en dat zijn andere kaarten niet volgens dit systeem ontworpen zijn. Op de kaart van 1569 kwam de voorstelling van Zuid-Amerika niet overeen met die in zijn vorige werken: de uitwas van ongeveer 20 graden in de streek van Kaap Santa Maria in Chili komt niet voor op de wereldkaart van 1538 of de wereldbol van 1541, maar wel bij Oronce Finé, Apianus en in de Venetiaanse Ptolemaios-uitgave van 1561.
Het is niet moeilijk op deze kaart fouten en verkeerde gissingen te vinden. Het Andesgebergte heeft uitlopers tot in het huidige Brazilië en Argentinië. In het Noorden ontbreekt de Mississipi, Groenland is in twee gedeeld, en ten zuiden van Thule (Ijsland) bevindt zich een "Friesland" genoemd eiland. De keten der Appalachen splitst zich aan zijn Zuidpunt en loopt dwars door het grondgebied van de huidige Verenigde Staten. Het vasteland neemt te veel plaats in: Noord-Amerika is op zijn breedste punt 45° te groot. Maar andere ingevingen zullen in de volgende eeuwen bevestigd worden: de "Mare dulcium aquarum", voorafbeelding van de Hudsonbaai of de Grote Meren, en een "Strato de Anian" die het kontinent van Azië scheidt.
Gerard Mercator's derde zoon Rumold (1546/48-1599) gaf - volgens J. Keuning in 1585 - een verkleining van deze grote wereldkaart uit in een stereografische projektie die de vorm van het vasteland beïnvloedde. Het uitrekken van Noord-Amerika naar de pool is hierdoor minder uitgesproken, terwijl Brazilië door de geleidelijke verbreding van de lengten veel omvangrijker schijnt. Het gaat hier om een navolging: op deze Orbis Terrae Compendiosa Descriptio vindt men alle hierboven beschreven kenmerken, en geen enkele nieuwigheid. De kaart van Rumold werd in 1587 opgenomen in de Geneefse uitgave van de Geographia van Strabo, en in 1595 in de Atlas van Gerard Mercator (1512-1594); deze verscheen een jaar na de dood van de kartograaf en bevatte enkele door zijn afstammelingen getekende kaarten.
Het werk van Michael Mercator is nog minder origineel: hij nam eenvoudig dat van Rumold over. Toch zijn enkele aanvullingen te noteren: iets uitgebreider kommentaren, het toevoegen van de Kaap-Verdische Eilanden, kartons met Cuba, Haïti en de Golf van Mexico, en een lichtjes vergrote schaal. De wens om de Atlas zo spoedig mogelijk te laten verschijnen heeft ongetwijfeld de erfgenamen van Mercator er toe gebracht om de ontbrekende kaarten in alle haast op te maken en alle opzoekings- en kompilatiewerk na te laten dat de inhoud der kaarten had kunnen aktualiseren. Michael heeft trouwens geen grote stempel gedrukt op de geschiedenis der kartografie. Hij is de auteur van een handschriftkaart van de versterkingen van de Rijn bij Ruhrort, en van een voorstelling van het Oostelijk halfrond die voorkomt op een rond 1589 geslagen penning ter herdenking van de reizen van Francis Drake (ca 1540-1596). In de Archieven van Duisburg komt hij voor als herbergier en als lid van de stadssenaat tussen 1600 en zijn dood.
Breng me naar: Wereldkaarten en kaarten van Amerika / Kaarten van Noord-Amerika / Kaarten van Midden- en Zuid-Amerika / Inleiding
Terug naar: de homepage van de KBR