De afdeling Kaarten en Plannen bewaart een verzameling die op ong. 150.000 stukken wordt geraamd. Dit cijfer omvat de kaarten en plannen in de vorm van bundels of losse bladen, de atlassen, de monografieën en globes die betrekking hebben op België en op de hele wereld.

De verzameling omvat zowel originele oude documenten uit de 16^de eeuw als moderne en hedendaagse documenten die het Wettelijk depot verwerft.

Tot de bijzondere cartografische documenten die de afdeling Kaarten en Plannen bewaart, behoren :

De verzameling kaarten op losse bladen is geordend volgens een topografische rangschikking die werd ingevoerd zodra de afdeling haar autonomie verwierf en die internationaal vaak wordt gebruikt voor verzamelingen van cartografische documenten.

De taal die aanvankelijk werd gebruikt voor dit rangschikkingssysteem was het Frans. Om praktische redenen worden de documenten nog steeds in het Frans gerangschikt.

Soorten documenten :

Wereldkaarten. Continentale, nationale, regionale en lokale kaarten. Kadasterplannen. Militaire kaarten, plannen van veldslagen, stafkaarten. Zeekaarten en portulanen. Hemelkaarten. Luchtfoto’s. Thematische kaarten.

De afdeling bezit een verzameling van meer dan 200 handgetekende kaarten van vóór 1800. Deze kaarten zijn gecatalogeerd en gedigitaliseerd en zijn online toegankelijk.

Zie de kaarten

Het NGI houdt de topo-geografische inventaris van België bij en produceert topografische kaarten.

Zie de notities voor : " Nationaal Geografisch Instituut Brussel 1976- "

Zie de notities voor: " België - Topografische kaarten "

Internet site van het NGI.         

In de 19^de eeuw, toen de wetenschap een hoge vlucht nam, was België een van de eerste naties waar de geologie, zoals ook andere vakgebieden, een rationele en werkelijk wetenschappelijke weg insloeg. Dit gebeurde met name dankzij de figuur van J.-B. d’Omalius d’Halloy, die een opleiding had genoten in het Musée d’histoire naturelle in Parijs. Hij is de auteur van de geologische kaart van Frankrijk die in 1822 werd gepubliceerd.

De afdeling bewaart alle geologische kaarten die in België werden geproduceerd, gaande van de kaarten van België en van Europa van André DUMONT (1804-1857) tot de recente Belgische geologische kaarten die beide gemeenschappen van ons land publiceren.

POPP, Philippe-Christian (1805-1879) - VANDERMAELEN, Philippe (1795-1869)

Tussen 1842 en 1879 begon Philippe-Christian POPP met het ambitieuze project waarvoor Philippe VANDERMAELEN het initiatief had genomen en dat erin bestond om de kadasterplannen te tekenen van alle Belgische gemeenten die hij wenste te vulgariser, mettre à la portée de tout le monde et de toutes les bourses (vulgariseren en voor iedereen voor een bescheiden prijs beschikbaar te maken). Zijn dood in 1879 onderbrak de totstandkoming van zijn Atlas cadastral parcellaire de la Belgique [...]. Zijn weduwe Caroline-Clémence BOUSSART (1808-1891) voltooide de publicatie van de plannen voor de provincie Luik.

De plannen van Popp en Vandermaelen zijn vandaag de documenten die onze bezoekers het vaakst raadplegen.

Zie de kaarten : (de kaarten van de andere provincies worden momenteel gedigitaliseerd).

• Provincie West-Vlaanderen (Popp)
• Provincie Oost-Vlaanderen (Popp)
• Provincie Brabant (Popp)
• Provincie de Brabant (deel. Vandermaelen)
• Provincie de Henegouwen (Popp)
• Provincie de Luik (Popp)
• Provincie Antwerpen (deel. Popp)

Zie de notities voor : " Kadastrale plannen " (Popp & Vandermaelen)

Zie de notitie voor : " Atlas cadastral de Belgique" (Popp)

Zie de notitie voor : " Atlas cadastral du Royaume de Belgique" (Vandermaelen)

De afdeling bezit een belangrijke verzameling van handgetekende en gedrukte plannen van zowel Belgische als buitenlandse steden van de 16^de tot de 20^ste eeuw. De bekendste zijn wellicht de plannen van Georg BRAUN (1541-1622) en van Frans HOGENBERG (1535-1590). Dit eerste fonds telt ongeveer 7.600 stukken, waarvan er ongeveer 3.500 ouder zijn dan 1800.

Zie de notities voor : " BRAUN Georges "

Zie de notities voor : " HOGENBERG Frans "

Daarnaast is er het fonds VERBOUWE, afkomstig van een private schenking, met meer dan 1.200 plannen van steden van de 16^de tot de 19^de eeuw (handgeschreven catalogus, manuele kaartenbak, moet nog worden gecatalogiseerd).

TAILLY, Martin de

De afdeling bezit de tweede editie van het gedrukte plan van Brussel van 1647 van de hand van Martin de Tailly.

Zie de notities voor : " TAILLY Martin de "

De afdeling bezit een verzameling oude of geassimileerde (19^de eeuw) atlassen met bijna 600 stukken, waaronder een reeks convoluten. Aan hun catalogisering wordt momenteel de laatste hand gelegd.

Vandaag zijn alleen de convoluten beschreven met een beschrijving van alle kaarten, de gespecialiseerde bibliografische instrumenten die toelaten de inhoud van de oude klassieke atlassen te reconstrueren, en meer bepaald die welke behoren tot de productie van de oude Nederlanden (16^de – 18^de eeuw).

Dit fonds vertegenwoordigt slechts een klein percentage van de atlassen die de Koninklijke Bibliotheek bewaart. Met het oog op een volledige inventarisatie van de cartografische documenten die de instelling bewaart, overweegt de afdeling om hun catalogisering bij de andere afdelingen voort te zetten.

Zie de notities voor : "convoluten -- vóór 1800"

Zie de notities voor : "Belgische atlassen -- vóór 1800"

Zie de notities voor : "Nederlandse atlassen -- vóór 1800"

Zie de notities voor : "Franse atlassen -- vóór 1800"

Tot de interessantste behoren zes globes voor scholen; een hemelglobe van 1602 van Willem Janszoon BLAEU (1571-1638): Astriferum inerrantium stellarum globum; een mohammedaanse hemelglobe van de 18^de eeuw, een uniek exemplaar in Belgische openbare verzamelingen. Deze globe, een kopie van een 15^de-eeuws origineel, illustreert de overgang van de hemelcartografie in de traditie van Ptolemaeus naar de hemelcartografie van de renaissance; een wereldbol van Newton van 1818, een facsimile van de globe van Waldseemüller van 1507 waarop Amerika voor het eerst te zien is, en de prachtige wereldbol en hemelbol van Vincenzo CORONELLI.

CORONELLI, Vincenzo Maria (1650-1718)

Vincenzo Maria CORONELLI was een eminent cartograaf en stichtte het eerste geografisch genootschap ter wereld, de Accademia degli Argonauti, in Venetië. Hij is wereldwijd beroemd voor het bouwen van wereld- en hemelbollen.

Twee van deze globes behoren tot de verzamelingen van de Koninklijke Bibliotheek. De wereldbol, waarvan de versie teruggrijpt naar de editie van 1688 en waarvan het historisch belang vooral ligt in de informatie die de globe bevat over Amerika, werd in 1772 door de familie Arenberg aan keizerin Maria-Theresia geschonken. Na een lange restauratiecampagne is deze wereldbol vandaag te bezichtigen bij de hoofdingang van de Bibliotheek. Ook de hemelbol werd gerestaureerd en valt te bewonderen bij de ingang langs de Keizerslaan.

Meer weten

In 1830, net vóór de Belgische onafhankelijkheid, richtte de cartograaf Philippe VANDERMAELEN (1795-1869) het Etablissement géographique de Bruxelles op. Hij kreeg geen subsidies van de overheid, maar sprak zijn persoonlijk vermogen aan en werkte met medewerkers en technici die hij zelf opleidde. Hij gebruikte een reproductietechniek, de lithografie, die hij als eerste intensief toepaste op het gebied van de cartografie. Vandermaelen werd de grootste en productiefste van alle Belgische cartografen van zijn tijd. Hij was zowel de cartograaf van de Staat en van openbare instellingen als een privé-cartograaf.

Van de enorme productie van Philippe Vandermaelen, waarvan de Koninklijke Bibliotheek het grootste deel verwierf toen het Etablissement géographique de Bruxelles in 1880 definitief zijn deuren sloot, bewaart de afdeling Kaarten en Plannen: de Atlas universel op 400 folio’s (1825-1827), de eerste wereldatlas op unieke schaal; de Atlas de l'Europe op 165 folio’s (1829-1830); de Cartes topographiques de la Belgique op schaal 1:80.000 op 25 folio’s (1841-1853) en op schaal 1:20.000 op 250 folio’s (1846-1854), voorlopers van de kaarten van het Krijgsdepot, vandaag het NGI; en honderden plattegronden van steden, geologische, spoorweg-, industriële, statistische en militaire kaarten, kaarten voor het openbaar onderwijs, geografische jaar- en woordenboeken, historische atlassen, kaarten van andere landen en continenten, globes...

Meer weten