NL | FR
Onthaal |  Contact  logo en link van de Belgische federale portaalsite
kbr logo - Terug naar Onthaal DWTC logo en link naar de website
partie image kbr décoration link naar Actualiteiten link naar Informatie link naar Collecties link naar catalogus link naar Diensten
partie image kbr décoration Collecties   >  Handschriften  >  Recente aanwinsten  >  Het van Reynegom-getijdenboek
partie image kbr décoration
décoration Het van Reynegom-getijdenboek
décoration décoration décoration
Handschriften

Recente aanwinsten
décoration
       
 

Een enkele maal wordt het patrimonium van de Koninklijke Bibliotheek door een kleine verrassing verrijkt. Barones Monique della Faille d'Huysse schonk dit kostbare getijdenboek aan de Koning Boudewijnstichting die het op haar beurt deponeerde in het Handschriftenkabinet van de Koninklijke Bibliotheek van België, waar het nummer IV 1293 gekregen heeft.

 
       
  Het van Reynegom-getijdenboek
KBR, ms. IV 1293
Het van Reynegom-getijdenboek

Het gaat om een rijk versierd getijdenboek uit het tweede kwart van de vijftiende eeuw. De huidige band is niet de oorspronkelijke, maar dateert nog wel uit dezelfde eeuw. Ook het slot is nog bewaard gebleven en vertoont de letters  A en Y. Een getijdenboek als dit is een object voor privédevotie, maar heeft tegelijkertijd ook een sociale functie in die zin dat het door de mate van versiering de rijkdom en de status van de bezitter aangeeft. Zoals gebruikelijk is het overgrote deel van de tekst in het Latijn, maar er zijn toch enkele Middel-Nederlandse teksten aan toegevoegd. Het gaat hierbij om enkele gebeden op het einde (f. 172r-182v) en om de namen van de maanden in de kalender in het begin (f. 1r-12v). Na deze kalender volgen dan de getijden van de Maagd Maria, de Boetpsalmen, de getijden van het Kruis, de H. Geest en het H. Sacrament, een Mariamis, enkele evangelieperikopen, een reeks gebeden, o.m. tot Maria en een reeks suffragia tot een reeks heiligen.  Bij deze laatste valt ook de aanwezigheid op van H. Gorik, H. Michiel en H. Goedele, typische stadspatronen van Brussel. Dit heeft tot de hypothese aanleiding gegeven dat het handschrift ook in Brussel is ontstaan, hoewel met evenveel recht kan worden geargumenteerd dat de oorspronkelijke bestemmelinge van Brusselse afkomst was.

 

 
 


Bestemmelinge, want twee maal vindt men in de rand van een miniatuur een geknielde dame afgebeeld, van wie men vermoedt dat zij de besteller van dit handschrift zou kunnen zijn geweest.
De decoratie is zonder meer rijk te noemen al haalt de miniaturist bij lange na niet het niveau van de verluchters die voor de Bourgondische hertogen zelf werkten. De gezichten zijn vrij elementair weergegeven, zonder al te veel emotie-uitdrukking, en de kleuren zijn vrij vlak, zonder veel nuance. Toch is de reeks alleen al door het aantal indrukwekkend. In tegenstelling tot wat vaak het geval is, is de kalender niet met gehistorieerde afbeeldingen versierd. Bij de verschillende getijden van Maria en bij het begin van de Boetpsalmen en de overige getijden is steeds een miniatuur op een los blad ingevoegd, evenals bij de suffragia van de verschillende heiligen. Dat verklaart ook de ingewikkelde structuur van de katernen van dit handschrift. Het was overigens zeker niet ongebruikelijk dat de miniaturen op losse bladen werden geschilderd en later bij het inbinden ingevoegd. Dat correspondeert ook met de fasegewijze productie van een handschrift, waarbij eerst de tekst geschreven werd, dan de rubriek (de tekstgedeelten in rood, zoals de titels) en pas daarna de versiering. Deze versiering valt dan nog uiteen in de miniaturen zelf (de geschilderde afbeeldingen) en de decoratie van initialen of beginletters en de marges, die niet noodzakelijk van dezelfde persoon hoeven te stammen. Deze laatstbedoelde versiering is in sterke mate verbonden aan de opbouw van de tekst in het handschrift en geeft de geleding van de tekst aan. De miniaturen (die voor de moderne beschouwer vaak het belangrijkst lijken) sluiten daarbij aan en hebben dus in wezen een tekstondersteunende functie. Het van Reynegom-getijdenboek is van al dit een bijzonder fraai voorbeeld, zowel van de boekproductie als van de verhouding tussen tekst en beeld.

Codicologische gegevens: handschrift op perkament, 184 f., ca. 13 x 9 cm (23 katernen), 1 kolom, 16 regels; littera gothica textualis; Zuidelijke Nederlanden (Brussel?), 2de kwart 15de eeuw.

Cf. B. Dekeyzer, A.M.W. As-Vijvers, Het van Reynegom-getijdenboek. "Miserere mei deus - Heb medelijden met mij God" Schenking van Barones Monique della Faille d'Huysse, ter nagedachtenis aan haar moeder, Barones Alix van Reynegom de Buzet (Brussel: Koning Boudewijnstichting, 2005)