Werkbaar auteursrecht in een digitale wereld

07/12/2018

SA&S presenteert memorandum

symbool copyright met Europese vlagHet Samenwerkingsverband Auteursrecht en Samenleving (SA&S) stelde een memorandum op voor de politieke partijen, naar aanleiding van de verkiezingen in mei 2019.

De Koninklijke Bibliotheek van België vraagt samen met vele andere erfgoedorganisaties dat beleidsmakers meer oog hebben voor de impact van het auteursrecht op al wie informatie en digitaal bronnenmateriaal wil gebruiken om te studeren, onderzoek te doen of voor vrijetijdsbesteding.

Het gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken in cultuur-, erfgoed-, onderwijs- en onderzoeksinstellingen staat immers onder druk. Enkele concrete voorbeelden:

  • De kleindochter van een wielrenner die in de jaren 1920 twee ritten won in de Ronde van Frankrijk vraagt aan de Koninklijke Bibliotheek van België of ze de kranten met verslaggeving hierover online kan terugvinden. Normaal gezien vormt dit geen enkel probleem, want kranten zoals bijvoorbeeld Sportwereld werden gedigitaliseerd, waardoor ze eenvoudig online kunnen worden doorzocht. Helaas moet deze nieuwsgierige kleindochter voor haar opzoekingswerk toch naar Brussel gaan want KBR kan geen kranten online aanbieden die na 1918 gepubliceerd werden. Het risico bestaat immers dat ze nog onder het auteursrecht vallen, dat tot zeventig jaar na het overlijden van de auteur doorloopt.
  • Een museum kan reproducties van eigen collectiestukken niet vrij tonen op zijn website zolang ze onder het auteursrecht vallen. Zelfs het aanbieden van afbeeldingen in een lage resolutie kan enkel tegen betaling van hoge vergoedingen aan beheersvennootschappen. Dit belemmert musea in hun publiekswerking en bij de promotie van collecties waarin de gemeenschap investeert.
  • In een digitale wereld zit steeds meer kennis en informatie opgeslagen in databanken. Aan onderzoekers wordt echter niet toegestaan met hun eigen software databanken te doorzoeken in het kader van hun wetenschappelijk werk, ook al beaamt elk beleidsniveau dat Europa meer moet investeren in onderzoek en innovatie.
  • Boeken die niet langer commercieel geëxploiteerd worden, die dus niet meer via de handel te vinden zijn en waarvan de uitgever soms niet meer bestaat, mogen van de Europese wetgever pas gedigitaliseerd en online gezet worden na een zeer tijdrovende en dus dure controleprocedure. Hetzelfde geldt voor werken waarvan een erfgoedinstelling de auteurs niet kent en niet kan terugvinden. Het gevolg is dat de opdracht van erfgoedinstellingen om zoveel mogelijk hun collecties te digitaliseren en online te ontsluiten de facto dode letter blijft.

Verschillende cultuur-, erfgoed-, onderwijs- en onderzoeksinstellingen in Vlaanderen en Brussel ondertekenden daarom dit memorandum. Ze formuleren daarin de volgende aandachtspunten en eisen:

 

1. Aandachtspunten voor de Europese hervorming van het auteursrecht:

  • iedereen moet aan tekst- en datamining kunnen doen;
  • een verplichte uitzondering voor digitale en grensoverschrijdende onderwijsactiviteiten;
  • een ruimere uitzondering voor de preservatie en ontsluiting van het cultureel erfgoed;
  • een werkzame regeling voor werken die niet meer in de handel zijn;
  • geen nieuw recht voor persuitgevers;
  • geen filteringsysteem voor online platformen.

 

2. Aandachtspunten voor een auteursrecht in balans:

  • herstellen van de balans;
  • grenzen aan de uitbreiding van het auteursrecht;
  • een meer transparante beschermingsduur;
  • een grondige herwerking van de uitzonderingen ten behoeve van de gebruikers: minder restricties en meer flexibiliteit voor nieuwe vormen van informatiegebruik;
  • geen uitholling van de wettelijke uitzonderingen;
  • ruimte voor de digitalisering van cultureel erfgoed;
  • ondersteuning voor open access in het wetenschappelijk onderzoek.

Download het memorandum

 

Deze organisaties ondertekenden het memorandum:

  • De leden van het Samenwerkingsverband Auteursrecht & Samenleving:
    • Cultuurconnect
    • FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed
    • Koninklijke Bibliotheek van België
    • Luisterpuntbibliotheek
    • Lukas-Art in Flanders
    • Overleg Kunstenorganisaties
    • VIAA. Het Vlaams Instituut voor Archivering
    • Vlaamse Universiteiten en Hogescholen Raad (VLUHR)
    • Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie
  • De Gebruikersgroep cultureel erfgoed en auteursrecht
  • Het Overleg Cultureel Erfgoed
  • De Federatie

Meer weten? Surf naar www.auteursrechtensamenleving.be.