Voorstelling van het project:
Het project Congolines. Inscribing lines, weaving threads. Congolese colonial paintings as images and objects, gefinancierd door het programma BELSPO BRAIN-be, heeft tot doel de geschiedenis van de Congolese schilderkunst te reconstrueren, vanaf het prekoloniale tijdperk tot de koloniale periode, met bijzondere aandacht voor de collecties van KBR (De Koninklijke Bibliotheek van België) en het AfricaMuseum (of Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, KMMA).
Door de studie van diverse kunstvormen, zoals aquarel en muurschilderkunst, die onder Europese invloed in de eerste helft van de 20ste eeuw in Belgisch Congo tot ontwikkeling kwamen, wil dit onderzoek deze werken weer situeren binnen de continuïteit van een eeuwenoude artistieke traditie. Tegelijk verkent het hun rol als producten van een bijzondere ‘contactzone’ tussen culturen.
Het project vertrekt vanuit een Congolese perspectief. Het onderzoekt hoe deze werken deel uitmaakten van lokale gemeenschappen en hoe de koloniale overheersing hun ontstaan heeft beïnvloed. Op basis van onderzoek van de collecties, archiefonderzoek en veldwerk in de Democratische Republiek Congo, verkent het project de historische, sociale en artistieke betekenis van deze werken, zowel in Congo als in Europa.
In samenwerking met Congolese instellingen wil het project ook via digitale toepassingen en tentoonstellingen de toegang tot deze collecties verruimen voor een Congolees publiek.
Het project Congolines wordt gecoördineerd door het KMMA. Ontdek meer over dit project en de collectie van het KMMA via volgende link: https://congolines.africamuseum.be/en/about
Waarom is KBR partner van het project Congolines?
Sinds het einde van de jaren 1940 bewaart het Prentenkabinet van KBR 215 Congolese tekeningen die gemaakt zijn tussen 1926 en 1936 door verschillende kunstenaars geboren in Belgisch Congo. Het gaat om de belangrijkste openbare collectie van dit soort werken. Andere verzamelingen bevinden zich in het KMMA, het Musée d’Ethnographie in Genève (MEG, Zwitserland), het Iwalewahaus in Bayreuth (Duitsland) en het Musée des Beaux-Arts in Rabat (Marokko). Daarnaast bevinden zich ook werken in privécollecties.
De twee opdrachten van KBR:
Actualisering van de informatie in de openbare database OPAC
In het kader van het project Congolines actualiseert KBR de bestaande informatie in haar databases. Samen met de Japanse prenten vormt het corpus van Congolese tekeningen de enige niet-Europese collectie die in het Prentenkabinet wordt bewaard. Deze collectie is bovendien het resultaat van koloniale bestellingen. Daarom is het essentieel om zoveel mogelijk bronnenmateriaal te verzamelen over de tekeningen en hun makers dat licht werpt op de context van hun ontstaan.
Dit onderzoek biedt een unieke kans om onze kennis van de collectie en de kunstenaars te verdiepen. Zo konden recent twee nieuwe kunstenaars worden geïdentificeerd aan de hand van hun handtekening, namelijk Alphonse Kalenga en Léonard Tshibambe.
Bekijk de tekeningen uit onze collectie via volgende links:
Tshela tendu : Author_id_exact:14428184 AND sys_base:SYRACUSE – Recherche – OPAC
Albert Lubaki : Author_id_exact:14727372 AND sys_base:SYRACUSE – Recherche – OPAC
Antoinette Mfumbi : Author_id_exact:14523072 AND sys_base:SYRACUSE – Recherche – OPAC
Alphonse Kalenga : Author_id_exact:22193065 AND sys_base:SYRACUSE – Recherche – OPAC
Léonard Tshibambe : Untitled – OPAC
René Masalaï : (à créer via Syracuse)
N’Goma : Author_id_exact:14524630 AND sys_base:SYRACUSE – Recherche – OPAC
Eerste technische analyses
In het kader van het Congolines-project voerde KBR voor het eerst technische analyses uit op deze tekeningen. Deze analyses maken een diepgaand onderzoek mogelijk naar de materialen, zoals papier, en pigmenten. Daarmee verkrijgen we informatie die niet zichtbaar is met het blote oog en die ons een beter inzicht geeft in de manier waarop de werken tot stand zijn gekomen.
Het technisch onderzoek werd in 2025 uitgevoerd door Piet Janssens (Digit). Vervolgens werden de resultaten geanalyseerd door Tatiana Gersten en Electre Totolidis (Restauratieatelier KBR). Dankzij onze expertise en de de samenwerking tussen Digit, het Restauratieatelier en het Prentenkabinet van KBR beschikken we nu over veel meer kennis over de instrumenten, materialen en technieken die de kunstenaars hebben gebruikt.
Publieke vergaderingen Congolines bij KBR
De kennis die in de loop van het project (2022-2026) wordt opgebouwd, wordt jaarlijks gedeeld tijdens een publieke vergadering. Deze bijeenkomsten zijn belangrijke momenten van uitwisseling tussen het publiek en het onderzoeksteam. Ze vinden doorgaans plaats aan het einde van het jaar en worden aangekondigd via de nieuwsbrief en de sociale media van KBR.