KBR herbergt voortaan een bijzondere collectie novelisaties, geschonken door Jan Baetens, emeritus-hoogleraar culturele studies aan de KU Leuven, dichter en wereldwijd erkend expert op het gebied van dit ‘minderwaardige’ genre.
Vandaag is nog steeds een grote meerderheid van films gebaseerd op romans. De omgekeerde beweging is een stuk minder bekend. Toch worden heel wat films bewerkt tot een roman, vaak al op het moment dat de film wordt uitgebracht. Dit noemen we een novelisatie: een roman die het verhaal en de plot van een bestaande film volgt.
Collectie als staalkaart
Jan Baetens is even gepassioneerd door hypercanonieke literatuur als door de meest populaire genres. Met zijn onderzoek heeft hij dit weinig bekend genre dan ook op de kaart gezet. Om deze vorm van bewerking te bestuderen en bij gebrek aan bestaande archieven, stelde hij een unieke collectie samen van meer dan 600 titels in verschillende talen, voornamelijk in het Frans, Engels en Nederlands.
De collectie biedt een brede staalkaart van deze bijzondere productievorm. Ze bestrijkt de periode van de jaren 1920 tot de jaren 2000 en omvat verschillende types uitgaven. Jan Baetens schonk de collectie in 2025 aan KBR. Vandaag is ze geïnventariseerd, gecatalogiseerd en raadpleegbaar in onze leeszaal.
Een eerste inkijk in de collectie krijgt u in dit interview met Jan Baetens, afgenomen door Lizzy Burt tijdens haar stage bij KBR in het kader van het PopHeritage-project.
Credits: gerealiseerd door Lizzy Burt.
Tweederangs?
Novelisaties worden vaak geassocieerd met louter commerciële productie en beschouwd als onderdeel van de populaire massaliteratuur. Ze werden in serie geproduceerd in goedkope formaten (brochures, pockets) en vaker verspreid via kiosken of supermarkten dan via boekhandels.
Tegelijk weerspiegelen novelisaties het groeiende belang van transmediafenomenen in de naoorlogse periode. Het genre omvat bovendien een breed scala aan schrijf- en bewerkingspraktijken en vervult uiteenlopende functies voor lezers. Als zodanig vormt de novelisatie een belangrijke graadmeter voor de veranderende verhouding tussen literatuur en film.
De voorbije jaren heeft de novelisatie bovendien aan belang gewonnen binnen meer canonieke domeinen van de literatuur, zoals de poëzie. Ook publieke en institutionele actoren binnen het literaire veld tonen steeds meer belangstelling voor deze productievormen.
Vindbaar maken
Het unieke karakter van deze collectie ligt niet alleen in de mogelijke zeldzaamheid van de afzonderlijke titels, maar ook in de geringe bekendheid van het genre. Weinig instellingen identificeren novelisaties als een afzonderlijke categorie, waardoor ze nauwelijks zichtbaar zijn in catalogi, zowel in bibliotheken als in filmarchieven.
De werken in de collectie van KBR werden daarom duidelijk gelabeld als ‘novelisatie’, volgens de categorieën van het FAST-vocabularium dat onlangs bij KBR in gebruik werd genomen. Deze indexering draagt bij aan een betere vindbaarheid van de werken en aan een grotere interoperabiliteit van metadata.
Deze nieuwe collectie vormt dan ook niet alleen een zeldzame staalkaart van een weinig bewaarde massaproductie, maar draagt ook bij aan een betere catalografische zichtbaarheid van het genre.
Een nieuwe blik op de collecties van KBR
Deze schenking werpt ook nieuw licht op de collectie hedendaagse drukwerken van KBR. Die omvat immers al tal van vormen van novelisatie die nog niet als zodanig zijn geïdentificeerd: film-romans die in afleveringen verschenen in filmtijdschriften uit het interbellum, zoals De Film, reeksen populaire afleveringen uit de naoorlogse periode, zoals Film-roman en zelfs nieuwe vormen van novelisatie, kenmerkend voor hedendaagse transmediale culturen, zoals novelisaties van videogames. Deze schenking vormt dan ook een eerste stap in de herontdekking van collecties die tot nu toe weinig aandacht hebben gekregen. Ze sluit zo aan bij het FED-tWIN-project PopHeritage, dat tot doel heeft de niet-canonieke collecties en massadrukwerken van KBR te herontdekken en te herwaarderen.
Un rendez-vous, nr. 6 uit de reeks Ciné-Roman (Brussel : La Concorde, 1945). Novelisatie van It’s a Date (Universal, 1940), met Deanna Durbin in de hoofdrol. KBR, Hedendaagse drukwerken, B 6949.