De collectie van de bollandisten

Ontsluiting en valorisatie

Vanaf 2017 financiert het fonds Manoel de la Serna van de Koning-Boudewijnstichting een project rond de collectie van de Bollandisten. Doel hiervan is alle handschriften uit de voormalige verzameling van de Bollandisten die in KBR bewaard worden, te digitaliseren en te catalogiseren.

 

De Bollandisten

In de 17de eeuw beslissen de jezuïeten van Antwerpen alle heiligenlevens samen te brengen op basis van de liturgische kalender om ze uit te geven in de Acta Sanctorum (AASS).

Het eerste volume verschijnt in 1643 en begint met 1 januari. De delen voor de andere maanden verschijnen in de volgende jaren en zelfs eeuwen: op dit moment zijn er 67 volumes gepubliceerd (van 1643 tot 1940). Het laatst verschenen volume eindigt met 10 november.

Dit enorme werk wordt uitgevoerd door specialisten in de hagiografie (studie van heiligenlevens) die men naar Jean Bolland (1596-1665) de Bollandisten noemt. Jean Bolland was een van de eersten die aan dit wetenschappelijk project meewerkten.

 

 

De inhoud van de collectie van de Bollandisten

Bij de handschriften die zich op dit moment in KBR bevinden, kan men 4 grote groepen onderscheiden:

 

1. De Collectanea Bollandiana, dat wil zeggen archiefdocumenten (handgeschreven kopieën, brieven, stukken uit gedrukte boeken, prenten en tekeningen) uit de 17de eeuw en verzameld door de Bollandisten tijdens hun grote reis om in kloosters en bibliotheken in heel Europa verschillende versies van de heiligenlevens te zoeken.

Een aanzienlijk aantal van deze stukken zijn gekopieerd en/of toegestuurd door medewerkers uit heel Europa die een echt intellectueel netwerk vormen.

Voor heel wat teksten is deze 17de-eeuwse kopie het enige restant omdat de originelen uit de kloosters of oude bibliotheken verdwenen zijn. Deze documenten zijn op een heel bijzondere manier interessant vanuit historisch of tekstueel perspectief.

 

2. Middeleeuwse handschriften zoals bijvoorbeeld 5855-61 en ms. 4585-87 (autografen van De imitatione Christi en de Meditationes van Thomas a Kempis), ms. 10054-56 uit het Nikolausspital in Kües aan de Moezel met de filosofische werken van Apuleius of ms. 9850-52 (preken van Caesarius van Arles) uit ongeveer 675, dat als het oudste in België bewaarde boek beschouwd wordt.

 

3. Moderne handschriften (uit de 16de tot 18de eeuw) die betrekking hebben op verschillende thema’s zoals de profane en religieuze geschiedenis in Europa, de geschiedenis van de steden, de architectuur of de geschiedenis van de wetenschap.

 

4. Gedrukte boeken afkomstig uit het fonds van de Stad Brussel en bewaard op de afdeling Oude en kostbare drukwerken.

 

Bekijk deze verzameling digitaal

 

 

De komst van de handschriften naar de Koninklijke Bibliotheek van België

In 1827 koopt het Koninkrijk der Nederlanden de boeken die zich voordien in de bibliotheek van de Bollandisten in Antwerpen bevonden. De handschriften komen dan naar Brussel, naar de Bibliotheek van Bourgondië, de latere Koninklijke Bibliotheek van België.

In de 20ste eeuw begint de Belgische jezuïet Joseph Van den Gheyn een beschrijving van alle handschriften van de Koninklijke Bibliotheek in een catalogus van 11 volumes (1901-1948)

Het vijfde volume, gewijd aan hagiografische teksten, geeft een eerste indruk van de inhoud van de handschriften die ooit aan de Bollandisten hebben toebehoord.

 

Toegang tot de catalogusbeschrijvingen en de gedigitaliseerde documenten

De lezer heeft toegang tot de bibliografische notities via de online-catalogus. U kan gedetailleerde zoekopdrachten uit te voeren:

  • op de herkomst (eigenaar(s) van het originele document, medewerkers die de stukken naar de Bollandisten hebben gestuurd, bewaarplaatsen van het origineel, enz.)
  • op de naam van de heilige (zoekopdracht via de uniforme titel).

Hierdoor is het tegelijk mogelijk een idee te krijgen van het intellectuele netwerk in de 17de en 18de eeuw, van de manier waarop de kennisoverdracht destijds plaatshad en van privé- en institutionele bibliotheken (beroemd of minder bekend) van deze periode.

Ga naar de catalogusnotities

 

 

Projectteam