Restauratieatelier

Niet alle stukken in de collecties van de Koninklijke Bibliotheek van België verkeren in perfecte staat. Heel wat oude documenten werden eeuwenlang in weinig ideale omstandigheden bewaard. Daarom beschikt de Koninklijke Bibliotheek over een restauratieatelier.

Het atelier is verantwoordelijk voor de conservering en restauratie van de erfgoedcollecties die worden bewaard in het Prentenkabinet, de afdeling Kaarten en Plannen, de afdeling Handschriften, de Muziekafdeling en de afdeling Oude en kostbare drukwerken. Er zijn nog twee kleinere ateliers: eentje voor stofverwijdering en eerste hulp, het andere voor preventieve conservering.

 

Een beschadigd handschriftRestaureren en conditioneren

In het restauratieatelier worden boeken, handschriften, gravures, affiches, tekeningen en andere documenten gerestaureerd en preventief geconserveerd. Dat gebeurt voordat ze naar de magazijnen verhuizen, waar ze worden bewaard, of vóór ze worden tentoongesteld.

De opdracht van de restaurateurs bestaat erin beschadigde documenten toegankelijk en raadpleegbaar te maken. Ze werken op 3 vlakken: preventieve conservering, curatieve conservering en restauratie.

Overzicht van restauratieprogramma's

 

Behandeling op maat

Door de collectiestukken te conserveren en te behandelen maken de restaurateurs de inhoud ervan toegankelijk en zorgen ze ervoor dat het stuk op zijn best getoond wordt. Ze behandelen en conserveren elk document in functie van zijn huidige staat en zijn historische, technische, artistieke … eigenschappen.

 

Voorrangsregels

De prioriteiten op het vlak van restauratie worden vastgesteld volgens drie hoofdcriteria:

  • de tentoonstelling van de werken (op interne tentoonstellingen of via bruiklenen),

  • de regelmaat waarmee de documenten worden geraadpleegd,

  • de waarde van de documenten.

 

Fasen in het restauratieproces

1. Onderzoeken en staat vaststellen

De eerste stap voor elke restauratie is vaststellen in welke staat het document zich bevindt: de samenstelling van het document, de aftakeling en de herkomst. Bij bijzonder ingewikkelde restauraties of zeer kostbare handschriften kan deze fase naast een visueel onderzoek in het atelier ook bijkomende wetenschappelijke analyses omvatten.

2. Diagnosticeren

Eens de verschillende problemen geïdentificeerd zijn, beslissen de restaurateurs welke ingrepen noodzakelijk zijn en welke technieken daarvoor het meest geschikt zijn.

3. Aan de slag

Conserverings- en restauratiebehandelingen moeten de bestaande aftakeling stabiliseren en voorkomen dat er nieuwe verwering ontstaat. Er zijn heel wat verschillende opties: stof verwijderen, chemisch reinigen, scheuren repareren, gaten opvullen, verflagen versterken en fixeren … Het restauratieteam probeert om de ingrepen altijd tot een minimum te beperken om de eigenschappen en de authenticiteit van de behandelde documenten te behouden, volgens de internationale deontologische normen en codes.

4. Documenteren

Alle behandelingsfasen, van de eerste waarneming tot en met de laatste ingreep, worden gedocumenteerd en beschreven in een restauratiedossier.

 

Tentoonstellingen voorbereiden

De restaurateurs maken ook documenten klaar voor interne en externe tentoonstellingen. Het gaat om heel uiteenlopende taken: restauratiebehandelingen, documenten zonder band (prenten, brieven …) onder passe-partout plaatsen en inlijsten, aangepaste dragers op maat maken voor boeken.

In het restauratieatelier doorloopt een document verschillende stappen:

  1. Voor ze van start gaan, onderzoeken de restaurateurs zorgvuldig het stuk dat in bruikleen gegeven wordt.
  2. Dan worden de stukken ingelijst. Het gaat meestal om meerdere stukken, voor ca. 25 tentoonstellingen per jaar.
  3. Bij elk ingelijst document hoort een nauwkeurig opgemaakte vaststelling van de staat waarin het document verkeert. Deze vaststelling van staat wordt opgemaakt voor elk werk dat in bruikleen gegeven wordt, omdat de stukken tijdens het vervoer vaak blootgesteld zijn aan risico’s. Het werk wordt zeer nauwgezet onderzocht om zeker te zijn dat de bruikleen mag toegestaan worden.
  4. Wanneer het werk terugkeert, wordt het opnieuw grondig onderzocht om eventuele veranderingen op te sporen die ontstaan zijn tijdens het vervoer en/of de tentoonstelling.

 

Inventarisatiewerk

Omdat het atelier van het Prentenkabinet een grote werkruimte heeft, werken we er ook met documenten van groot formaat (affiches, Afrikaanse tekeningen, kartons van wandtapijten …) met het oog op inventarisatiewerk. Ook boeken voor raadpleging, albums en referentiecatalogi worden zorgvuldig gerestaureerd.

 

Externe samenwerkingsverbanden

In aanvulling op de werkzaamheden in het atelier worden verschillende ingrepen toevertrouwd aan externen met een opleiding en ervaring in het domein van de restauratie van documenten op papier en perkament (al dan niet ingebonden) of van boekbanden van handschriften en kostbare drukwerken.

 

Het restauratieatelier verwelkomt regelmatig stagiairs, studenten in conservering-restauratie van grafische documenten en/of boeken.
Wilt u graag stage lopen in een van onze restauratieateliers? Klik door naar de informatie over stages.