Restauratieatelier

Niet alle stukken in de collecties van de Koninklijke Bibliotheek van België verkeren in perfecte staat. Heel wat oude documenten werden eeuwenlang in weinig ideale omstandigheden bewaard. Om deze reden beschikt de Koninklijke Bibliotheek vandaag over een restauratieatelier: Het is verantwoordelijk voor de conservering en restauratie van de erfgoedcollecties die worden bewaard in het Prentenkabinet, de afdeling Kaarten en Plannen, de afdeling Handschriften, de Muziekafdeling en de afdeling Oude en kostbare drukwerken. Twee andere ateliers worden gebruikt voor, enerzijds, stofverwijdering en eerste hulp, anderzijds voor preventieve conservering.

 

Restaureren en conditioneren

In het restauratieatelier worden boeken, handschriften, gravures, affiches, tekeningen en andere documenten gerestaureerd en preventief geconserveerd. Dat gebeurt voordat ze naar de magazijnen verhuizen, waar ze worden bewaard, of vóór ze worden tentoongesteld.

De opdracht van de restaurateurs bestaat erin beschadigde documenten toegankelijk en raadpleegbaar te maken. Ze werken op 3 vlakken: preventieve conservering, curatieve conservering en restauratie. Klik door voor een overzicht van de restauratieprojecten.

 

Behandeling op maat

Door de collectiestukken te conserveren en te behandelen maken we de inhoud ervan toegankelijk en zorgen we ervoor dat het stuk op zijn best gepresenteerd wordt. In de ateliers behandelen en conserveren we die elementen in functie van hun staat van bewaring en hun historische, technische, artistieke … eigenschappen.

 

Voorrangsregels

De prioriteiten op het vlak van restauratie worden vastgesteld volgens drie hoofdcriteria:

  • de tentoonstelling van de werken (op interne tentoonstellingen of via bruiklenen),

  • de regelmaat waarmee de documenten worden geraadpleegd,

  • de waarde van de documenten.

 

Fasen in het restauratieproces

1. Onderzoeken en staat vaststellen

De vaststelling van staat, de eerste stap voor elke restauratie, geeft ons een beter zicht op de samenstelling van het document, de aftakeling en de herkomst. Bij bijzonder ingewikkelde restauraties of zeer kostbare handschriften kan deze fase naast een visueel onderzoek in het atelier ook bijkomende wetenschappelijke analyses omvatten.

2. Diagnosticeren

Nu de verschillende problemen geïdentificeerd zijn, beslissen de restaurateurs welke ingrepen noodzakelijk zijn en welke technieken daarvoor het meest geschikt zijn.

3. Ingrijpen

Conserverings- en restauratiebehandelingen moeten de bestaande aftakeling stabiliseren en voorkomen dat er nieuwe verwering ontstaat. Verschillende ingrepen zijn mogelijk: stof verwijderen, chemisch reinigen, scheuren repareren, leemtes opvullen, verflagen versterken en fixeren … We proberen om de ingrepen altijd tot een minimum te beperken om de eigenschappen en de authenticiteit van de behandelde documenten te behouden, volgens de internationale deontologische normen en codes.

4. Documenteren

Alle behandelingsfasen, van de eerste waarneming tot en met de laatste ingreep, worden gedocumenteerd en beschreven in een restauratiedossier.

 

Tentoonstellingen voorbereiden

De restaurateurs maken ook documenten klaar voor interne en externe tentoonstellingen. Het gaat om heel uiteenlopende taken: restauratiebehandelingen, documenten zonder band (prenten, brieven …) onder passe-partout plaatsen en inlijsten, aangepaste dragers op maat maken voor boeken.

In het restauratieatelier doorloopt een document verschillende stappen:

  1. De restaurateur onderzoekt zorgvuldig het stuk dat in bruikleen gegeven wordt, alvorens hij of zij begint met de behandelingen.
  2. Vervolgens komt het inlijsten van stukken voor ca. 25 tentoonstellingen per jaar.
  3. Bij elk ingelijst document hoort een nauwkeurig opgemaakte vaststelling betreffende de staat waarin het document verkeert. Deze vaststelling van staat wordt opgemaakt voor elk werk dat in bruikleen gegeven wordt, omdat het tijdens het vervoer vaak blootgesteld is aan risico’s. Het werk wordt zeer nauwgezet onderzocht om zeker te zijn dat er geen redenen zijn om een bruikleen niet toe te staan.
  4. Wanneer het werk terugkeert, wordt het opnieuw grondig onderzocht om eventuele veranderingen op te sporen die ontstaan zijn tijdens het vervoer en/of de tentoonstelling.

 

Inventarisatiewerk

Dankzij de grote werkruimte in het atelier van het Prentenkabinet, werken we er ook met documenten van groot formaat (affiches, Afrikaanse tekeningen, kartons van wandtapijten …) met het oog op inventarisatiewerk. Ook boeken voor raadpleging, albums en referentiecatalogi worden zorgvuldig gerestaureerd.

 

Externe samenwerkingsverbanden

In aanvulling op de werkzaamheden in het atelier worden verschillende ingrepen toevertrouwd aan externe dienstverleners met een opleiding en ervaring in het domein van de restauratie van documenten op papier en perkament (al dan niet ingebonden) of van boekbanden van handschriften en kostbare drukwerken.

 

We verwelkomen regelmatig stagiairs, studenten in conservering-restauratie van grafische documenten en/of boeken. Wilt u graag stage lopen in een van onze restauratieateliers? Klik door naar de informatie over stages.